- پیشنویس این راهنما نتیجه فرایندی آموزشی و مشارکتی است که با تلاش گروهی از دانشجویان و مدرسان دوره آموزشی عدالت انتقالی که در سال ۲۰۲۴ میلادی با همکاری دانشگاه سنت آنا ایتالیا برگزار شد، آغاز شد. در این دوره بیش از ۸۰۰ نفر از فعالان مدنی و حقوقدان از داخل و خارج ایران حضور داشتند. این استقبال گسترده نشاندهنده نیاز عمیق جامعه ایران به گفتوشنود درباره مبانی و سازوکارهای عدالت انتقالی است. همچنین، این استقبال، ضرورت تلاش جمعی برای فراتر رفتن از مباحث انتزاعی و هماندیشی و آمادهسازی در مسیر عدالت انتقالی را برجسته کرد.
- پس از برگزاری این دوره، گروهی از مدرسان با مشارکت 160 نفر از دانشجویان، نسخه ابتدایی این راهنما را به ابتکار خود و به طور مستقل از دانشگاه تهیه کردند. این نسخه سپس توسط رها بحرینی، وکیل حقوق بشر و از مدرسان اصلی دوره، مورد بازبینی قرار گرفت تا با افزودن بخشها و محتوای جدید، و با هدف تطبیق با قوانین و استانداردهای بینالمللی، بازتاب تجربههای جهانی در حوزه عدالت انتقالی و توجه به الگوهای رایج نقض حقوق بشر در ایران، به شکل پیشنویس کنونی درآید.
- پیشنویس تهیهشده سپس در اختیار پلتفرم جاستیداد، یک پلتفرم تخصصی، مستقل و غیرحزبی در حوزه عدالت انتقالی، قرار گرفت تا فرایندی برای جمعآوری بازخورد طراحی و اجرا کند. این اقدام بر پایه این اصل اساسی انجام شد که فراهمسازی زمینه مشارکت و تعامل با همه دغدغهمندان عدالت، بهویژه آسیبدیدگان، دادخواهان و گروههای حامی آنها، شرط ضروری برای پیشرفت و اثربخشی چنین ابتکاراتی است و روش تدوین اسناد مرتبط با عدالت انتقالی باید بازتابدهنده همان اصولی باشد که برای آینده جامعه ایران آرزو میکنیم: مشارکت، تکثرگرایی و شفافیت.
- جاستیداد در مرحله نخست تلاش کرد تا با اتکا به حلقههای ارتباطی موجود، با طیفی از دادخواهان، کنشگران و پژوهشگران تماس گرفته و بازخوردهای اولیه را گردآوری کند. بهعلاوه، گروهی 50 نفره از دانشجویان دوره آموزشی عدالت انتقالی که علاقهمند به همکاری در تکمیل پیشنویس راهنما بودند، آموزشهایی دریافت کردند که آنها را با محتوای پیشنویس آشنا ساخت و توانمندشان کرد تا پیشنویس را در حلقههای ارتباطی خود به بحث بگذارند، بازخوردهای جمعی گردآوریشده را مستندسازی کنند و در مسیر بهبود و تکمیل راهنما به کار گیرند.
- با این حال، با توجه به محدودیتهای دسترسی و ظرفیت نیروی انسانی، و با در نظر گرفتن مزایای انتشار عمومی و گسترش هرچه بیشتر دامنه بحث، پلتفرم جاستیداد این پیشنویس را برای انتشار عمومی آماده کرده و آن را همراه با یک فراخوان عمومی برای ارائه بازخورد و مشارکت فعال بر روی وبسایت خود منتشر کرده است. جزئیات نحوه ارائه بازخورد، آمادگی کامل برای اعمال اصلاحات، و همچنین امکان انتشار عمومی بازخوردها (با رضایت بازخورددهندگان)، در بخش «راهنمای بازخورد» وبسایت توضیح داده شده است.
- لازم به ذکر است که با توجه به زمانبر بودن فرایند تدوین کامل تمامی فصلهای پیشنویس، پلتفرم جاستیداد تصمیم گرفت بخشهای آمادهشده تا این مرحله (مقدمه، روش کار، چارچوب مفهومی، رکن حقیقت و رکن عدالت) را منتشر کند تا همزمان امکان دریافت بازخورد و مشارکت عمومی فراهم شود و فرایند تکمیل فصلهای بعدی نیز با بهرهگیری از این مشارکت پیش برود.
- پلتفرم «جاستیداد» با سپاس و قدردانی ویژه از رها بحرینی، قدردان دلسوزی و تعهد مثالزدنی ایشان است که نقش محوری در غنیسازی تخصصی این پیشنویس، متناسبسازی آن با قوانین و استاندارد بینالمللی، و ارتقای کیفیت محتوایی و ساختار آن ایفا کردند.
- همچنین از اساتید برجسته ایرانی که دو دوره آموزشی عدالت انتقالی را تدریس کرده و با همکاری جمعی از فارغالتحصیلان، پیشنویس اولیه این راهنما را تدوین و در جلسات آنلاین بازخوردهای ارزندهای ارائه دادند، صمیمانه سپاسگزاریم. از ۱۶۰ فارغالتحصیل دورههای آموزشی عدالت انتقالی دانشگاه سنتآنا نیز که با دلسوزی و تعهد، نقش مؤثری در ارائه بازخورد و ترویج این پیشنویس برای گردآوری نظرات ایفا کردهاند، قدردانی میکنیم. در پایان، از همراهی ارزشمند اساتید گرامی دانشگاه سنتآنا ایتالیا که با آموزشهای تخصصی و بینالمللی خود مسیر این فرآیند را تکمیل کردند، سپاسگزاریم.
- همچنین پلتفرم جاستیداد قدردان تلاشهای ارزشمند تیم بسیار کوچک اجرایی این فعالیت است که داوطلبانه با نظم، تعهد و دقت، مسئولیت کل فرآیند ارتباط با دانشجویان، برنامهریزی آموزشی برای آمادهسازی آنان جهت دریافت بازخورد از حلقههای ارتباطی، و هماهنگیهای لازم برای جمعآوری و مستندسازی این بازخوردها را بهعهده داشتند. نقش این تیم در تسهیل ارتباط میان گروههای مختلف و تضمین کیفیت فرآیند مشورتی، در پیشبرد هرچه دقیقتر و جامعتر این پیشنویس، نقشی کلیدی بوده است.
- همچنین جاستیداد مراتب قدردانی خود را از دادخواهان عزیز که با صبوری و دقت، متن پیشنویس را مطالعه کرده و بازخوردهای ارزشمند خود را ارائه میدهند، اعلام میدارد؛ و از کنشگران و متخصصان در رشتههای گوناگون که با حوصله و دانش تخصصی خود در حال بازبینی دقیق محتوای پیشنویس هستند، صمیمانه سپاسگزاری میکند.
عدالت انتقالی برای ایران
