Generated by Rank Math SEO, this is an llms.txt file designed to help LLMs better understand and index this website.

# جاستیداد

## Sitemaps
[XML Sitemap](https://justidad.com/sitemap_index.xml): Includes all crawlable and indexable pages.

## نوشته‌ها
- [صریح و محترمانه با خانم شیرین عبادی عدالت انتقالی برای که و به دست چه کسی؟](https://justidad.com/%d8%b5%d8%b1%db%8c%d8%ad-%d9%88-%d9%85%d8%ad%d8%aa%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%85-%d8%b4%db%8c%d8%b1%db%8c%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c%d8%b9%d8%af%d8%a7/): اگر بخواهیم یک نقطه برای شروع این یادداشت سخت پیدا کنیم، این است که هر تلاشی برای فکر کردن و اجرای عدالت انتقالی در ایران ارزش توجه دارد؛ اما این گزاره یک نیمه پنهان هم دارد و آن اینکه کار درست چیست، چه کسی آن را تعریف می‌کند و در چه بستری و با چه اهدافی.آقای رضا پهلوی روز ۲۵ اسفند اعلام کرد که کمیته‌ای برای «تدوین مقررات عدالت انتقالی» در دوران پسا جمهوری اسلامی تشکیل داده و خانم شیرین عبادی ریاست این کمیته را پذیرفته است. در کنار ایشان، ایرج مصداقی، لیلا بهمنی و افشین الیان هم در این کمیته حضور دارند.واقعیت این است که حضور خانم شیرین عبادی در این کمیته، با توجه به سوابق قابل دفاع ایشان در دفاع از حقوق بشر و حوزه دادخواهی، به نوعی یک نقطه عطف است که باید درباره‌اش با خود ایشان در یک فضای عمومی گفت‌وگو کرد. به هر حال خانم عبادی نیازی به معرفی ندارند. ایشان فقط یک نام نیست؛ قاضی سابق است، برنده جایزه صلح نوبل است و یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های حقوق بشر ایران که در این مسیر هزینه هم داده است. در کارنامه خانم عبادی نکته‌های درخشانی وجود دارد؛ از پیگیری پرونده‌هایی مانند داریوش فروهر و پروانه اسکندری تا سال‌ها فعالیت مدنی و حقوقی در ایران و خارج از کشور. در مجموع، سابقه و جایگاه شناخته‌شده ایشان، این تصمیم را به موضوعی جدی تبدیل می‌کند که نیازمند طرح صریح پرسش‌ها و نقدهایی است که درباره آن مطرح شده است.جاستیداد، ضمن احترام به تصمیم و سابقه خانم عبادی، به دنبال طرح و پاسخ به این پرسش‌هاست تا مسیر عدالت انتقالی برای ایران روشن‌تر شود؛ با این امید که ایشان نیز به این گفت‌وگو پاسخ دهند.این همکاری در چه بستر و چارچوبی تعریف شده است؟خانم عبادی در پیامی که درباره این همکاری منتشر کرده، تأکید می‌کند که این اقدام، یعنی همکاری با تیم حقوقی آقای پهلوی، با امید به «برقراری حاکمیت قانون زیر چتر یک حکومت دموکراتیک و سکولار» انجام شده است. بر اساس آنچه تا امروز از سوی خود آقای رضا پهلوی و نزدیکانش بارها مطرح شده، همه فعالیت‌های دوران گذار این جریان ذیل کتابچه «مرحله اضطراری» برنامه موسوم به «پروژه شکوفایی» تعریف و انجام می‌شود که اتفاقاً در آن از عدالت انتقالی هم سخن به میان آمده است. کتابچه اضطرار، همان‌طور که آقای سعید قاسمی‌نژاد مدیر این پروژه اشاره کرده، در تابستان ۱۴۰۴ منتشر شد و به تازگی نیز به‌روزرسانی شده است. بر اساس مسیری که این کتابچه ترسیم می‌کند، مدیریت دوران گذار در عمل و به طور مطلق قرار است در اختیار آقای پهلوی باشد که در این دفترچه با عنوان «رهبر خیزش ملی» از او یاد می‌شود. خیلی خلاصه، چه در نسخه سابق و چه در نسخه فعلی این کتابچه، قرار است آقای پهلوی به عنوان رهبر جریان سلطنت‌طلب یا پادشاهی خواه در دوران گذار، قدرت را به طور مطلق در اختیار داشته باشد؛ از تعیین و انتخاب همه نهادهای اجرایی، تقنینی و قانون‌گذاری گرفته تا برگزاری رفراندومی با همین تمرکز قدرت برای تعیین نظام سیاسی آینده کشور میان پادشاهی‌خواهی و جمهوری‌خواهی.فارغ از اینکه تا امروز بسیاری از گروه‌ها و چهره‌های مختلف معتقدند آقای پهلوی به هیچ عنوان تنوع داخل و خارج ایران را نمایندگی نمی‌کند و حمایت جهانی برای عبور از جمهوری اسلامی هم معطوف به یک فرد و جریان نیست، مساله این است که این تمرکز پیشنهادی «کتابچه مرحله اضطراری» فاقد سازوکارهای روشن پاسخگویی و نظارت است. منتقدان می‌گویند در چنین مدلی، تفکیک قوا در عمل از میان می‌رود و قدرت در نقطه‌ای جمع می‌شود که قرار است خود، ناظر و مجری و تصمیم‌گیرنده باشد و همزمان رفراندوم را هم اجرا کند. اینجاست که یک تعارض منافع بنیادی هم شکل می‌گیرد.در جریان تدوین «نقشه دادخواهی؛ راهنمای عدالت انتقالی برای ایران» که با مشارکت گسترده دادخواهان، خانواده‌های آسیب‌دیدگان، مردمان و گروه‌های اتنیکی تحت تبعیض، فعالان حقوق بشر و برابری جنسیتی و اقلیت‌های دینی و مذهبی شکل گرفت، از همان ابتدا و بر اساس بازخوردهای میدانی و تجربه‌های جهانی، یک نکته روشن شد و آن اینکه سازوکارهای عدالت انتقالی بر پایه پنج رکن کشف و بیان حقیقت، اجرای عدالت، جبران آسیب‌ها، تضمین تکرار نشدن و به خاطر سپاری، فقط در چارچوب یک نظام دموکراتیک قابل تحقق هستند؛ چارچوبی که از دل یک گذار دموکراتیک  بیرون می‌آید و در آن تفکیک قوا، استقلال قوه قضاییه، پاسخگویی و نظارت بر قدرت تضمین شده است.
- [دادخواهی در مسیر گذار؛](https://justidad.com/%d8%af%d8%a7%d8%af%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b3%db%8c%d8%b1-%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1%d8%9b/): چرا عدالت انتقالی باید به گفتمان غالب بدل شود؟
- [چرا نمی‌توان دادخواهی را به رفراندوم گذاشت؟ ](https://justidad.com/%da%86%d8%b1%d8%a7-%d9%86%d9%85%db%8c%d8%aa%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%af%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%b1%d8%a7-%d8%a8%d9%87-%d8%b1%d9%81%d8%b1%d8%a7%d9%86/): در فضای پیشا گذار و در بحث‌های مهم عبور از جمهوری اسلامی، یک ایده از سوی یک جریان سیاسی تکرار می‌شود و آن اینکه سرنوشت دادخواهی و عدالت انتقالی را هم می‌شود به رأی گذاشت. این حرف در ظاهر چون «رفراندوم» گفته می‌شود آن هم برای جامعه‌ای که سال‌ها حق انتخابش مسدود شده می‌تواند نمادی از بازگشت به رأی مردم تفسیر شود. آن هم در ایران امروز که جمهوری اسلامی مسیر اثرگذاری رأی مردم را چه از طریق انتخابات چه از طریق رفراندوم بسته است. طبیعی هم است که رجوع به آرای عمومی به یکی از نشانه‌های دوران پسا جمهوری اسلامی خواهد بود اما این رجوع، اگر قرار است در قرن بیست و یکم معنا داشته باشد، باید با فهم دموکراسی امروز همراه باشد. یعنی اکثریت حق تصمیم دارد، اما حق ندارد حقوق بنیادین اقلیت را حذف کند؛ اقلیت باید همیشه امکان تبدیل شدن به اکثریت را داشته باشد. 
- [پیام اخوان، دادستان پیشین سازمان ملل:جمهوری اسلامی مرتکب جنایت علیه بشریت شده](https://justidad.com/%d9%be%db%8c%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%d8%8c-%d8%af%d8%a7%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d9%be%db%8c%d8%b4%db%8c%d9%86-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86-%d9%85%d9%84%d9%84%d8%ac/): ابعاد کشتار فراتر از سربرنیتسا استبه دادخواهان گوش دهیم برای اجرای عدالت انتقالی و تکرار نشدن جنایت
- [جمهوری اسلامی مرتکب«جنایت علیه بشریت»شده است؛ چرا ایران آینده باید بدون قید و شرط اساسنامه رم را قبول کند؟ ](https://justidad.com/%d8%ac%d9%85%d9%87%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c-%d9%85%d8%b1%d8%aa%da%a9%d8%a8%d8%ac%d9%86%d8%a7%db%8c%d8%aa-%d8%b9%d9%84%db%8c%d9%87-%d8%a8%d8%b4/): ما واقعا نمی دانیم همین حالا در ایران چه خبر است. اینترنت قطع و ارتباط ها مختل است و آنچه به بیرون می رسد، تکه تکه است؛ چند ویدیو کوتاه، چند عکس لرزان، چند پیام پراکنده از شهرهای کوچک و بزرگ، گاهی حتی از روستاها. اما همین تکه ها یک چیز را با وضوح ترسناک نشان می‌دهند که جمهوری اسلامی خشونت و کشتار را به شدیدترین شکل ممکن اعمال کرده. 
- [خشونت پیشاگذار قرضی با بهره سنگین است  که جامعه در دوران گذار پس خواهد داد ](https://justidad.com/%d8%ae%d8%b4%d9%88%d9%86%d8%aa-%d9%be%db%8c%d8%b4%d8%a7%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1-%d9%82%d8%b1%d8%b6%db%8c-%d8%a8%d8%a7-%d8%a8%d9%87%d8%b1%d9%87-%d8%b3%d9%86%da%af%db%8c%d9%86/): همانطور که پیشتر هم نوشتیم در جریان بازخوردگیری برای «نقشه دادخواهی؛ راهنمای عدالت انتقالی برای ایران» یک نگرانی بارها و از زبان‌های مختلف تکرار شد و آن نگرانی از خشونت بود. نه فقط خشونت حکومتی که تجربه زیسته اغلب دادخواهان است، بلکه خشونتی که ممکن است در دل اپوزیسیون، در زبان، در تخیل سیاسی و در افق بعد از فروپاشی بازتولید شود. این نگرانی اتفاقا حاشیه‌ای نبود؛ به هسته بحث عدالت انتقالی برمی‌گشت. به این پرسش ساده اما سنگین که خشونت پیش از گذار، با گذار چه می‌کند؟ 
- [بیانیه سازمان حقوق بشری کارون درباره راهنمای عدالت انتقالی؛ صریح و انتقادی و در عین حال مبتنی بر منطق گفتگو  ](https://justidad.com/%d8%a8%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%87-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%d8%b4%d8%b1%db%8c-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d9%88%d9%86-%d8%af%d8%b1%d8%a8/): در مسیر بازخوردگیری درباره پیش‌نویس «نقشه دادخواهی؛ راهنمای عدالت انتقالی برای ایران»، یکی از مهم‌ترین تجربه‌ها مواجهه مستقیم با نقدهای صریح، گاه سخت و در عین حال ضروری از سوی گروه‌ها و سازمان‌های حقوق بشری بوده است؛ نقدهایی که نقش مهمی در دقیق‌تر و کامل‌تر شدن این راهنما داشته‌اند. 
- [توضیحات رها بحرینی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی درباره هدف و نحوه تدوین پیش‌نویس سند «نقشه دادخواهی؛ راهنمای عدالت انتقالی برای ایران»](https://justidad.com/%d8%aa%d8%af%d9%88%db%8c%d9%86-%d9%be%db%8c%d8%b4-%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3-%d8%b3%d9%86%d8%af-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): ⁨ ‌توضیحات رها بحرینی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی درباره هدف و نحوه تدوین پیش‌نویس سند «نقشه دادخواهی؛ راهنمای عدالت انتقالی برای ایران»
- [نقشه دادخواهی؛ راهنمای عدالت انتقالی برای ایران](https://justidad.com/%d9%86%d9%82%d8%b4%d9%87-%d8%af%d8%a7%d8%af%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%9b-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): به مناسبت روز جهانی حقوق بشر، نسخه به‌روز شده «نقشه دادخواهی؛ راهنمای عدالت انتقالی برای ایران» در پلتفرم جاستیداد به منظور دریافت بازخوردهای جامعه مدنی و دادخواهان منتشر شد.
- [چرا در کنار مبارزه سیاسی؛ به بدیل فرهنگی جمهوری اسلامی هم نیاز داریم؟](https://justidad.com/%da%86%d8%b1%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%da%a9%d9%86%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c%d8%9b-%d8%a8%d9%87-%d8%a8%d8%af%db%8c%d9%84-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af/): ویترین سرکوب جمهوری اسلامی انواع و اقسام نقض حقوق بشر را در خود جای داده است؛ از اعدام‌های گسترده و زندان‌های سیاسی گرفته تا سرکوب زنان و اقلیت‌ها، شکنجه، تیراندازی به معترضان، کنترل فضای عمومی و محدودیت‌های اجتماعی و فرهنگی. این طیف گسترده از خشونت ساختاری و نهادینه‌شده نشان می‌دهد که آنچه با آن روبه‌رو هستیم فراتر از یک حکومت استبدادی، سیستمی جامع از سرکوب است که در همه حوزه‌های زندگی نفوذ کرده. اما سوال اساسی این است؛ آیا این همه خشونت و نقض حقوق صرفاً محصول ماهیت دینی این حکومت است یا ریشه‌های عمیق‌تری در سنت‌های استبدادی ایران دارد؟
- [نمایشگاه «آنچه باقی ماند»؛ تجربه‌ای برای شکل‌گیری اجتماع بزرگ دادخواهی](https://justidad.com/%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%d8%b4%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%d9%86%da%86%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d9%82%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%af%d8%9b-%d8%aa%d8%ac%d8%b1%d8%a8%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a8/): نمایشگاه «آنچه باقی ماند» امسال هم برگزار می‌شود؛ در روزهای ۸ و ۹ نوامبر ۲۰۲۵، در شهر برلین. البته نباید این رویداد را فقط یک نمایشگاه دانست. پیش از آنکه به معنا و مفهوم این نمایشگاه بپردازیم، بیایید نگاهی به پیشینه آن بیندازیم؛ پیشینه‌ای که سرنخ‌های مهمی در شکل‌گیری اجتماع عدالت انتقالی یا بهتر بگوییم، اجتماع دادخواهی ایران می‌تواند باشد.
- [تاملی درباره رکن به خاطرسپاری در عدالت انتقالی؛ چگونه دردهای گذشته ما راهگشای آینده‌ای بهتر می‌شود؟](https://justidad.com/%d8%aa%d8%a7%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%b1%da%a9%d9%86-%d8%a8%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%b1%d8%b3%d9%be%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/): به‌خاطرسپاری یکی از ارکان پنجگانه عدالت انتقالی است، اما چگونه این رکن می‌تواند بیشترین تأثیرگذاری را در مسیر ساختن یک ایران دموکراتیک و همه شمول بازی کند؟ به طور حتم جواب‌های متنوع و درستی برای این پرسش وجود دارد که در این پست به یکی از آن‌ها می‌پردازیم.
- [پنج اصل کلیدی برای مشارکت کودکان در عدالت انتقالی و درس‌هایی مهم از کانادا و گامبیا برای ایران](https://justidad.com/%d9%85%d8%b4%d8%a7%d8%b1%da%a9%d8%aa-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): در یادداشت «کودکان بازمانده از سرکوب خیزش ژینا، بازمانده در روند عدالت انتقالی»، به اهمیت شنیده شدن صدای کودکان و مشارکت آن‌ها در روند عدالت انتقالی از یک طرف و اهمیت آموزش نحوه مشارکت دادن کودکان از طرف دیگر پرداختیم. در این یادداشت به اصول مهم در روند مشارکت دادن کودکان در عدالت انتقالی با ذکر دو نمونه موفق خواهیم پرداخت.  
- [چرا و چگونه «خشم» برای عدالت انتقالی می‌تواند محوری و سازنده باشد؟  ](https://justidad.com/%d8%ae%d8%b4%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): در بازخوردهای بخشی از جامعه دادخواهان به پیش‌نویس «راهنمای عدالت انتقالی برای ایران»، این نکته بارها به شکل نگرانی مطرح شده که جامعه ایران در خشم می‌سوزد و این می‌تواند مانع عدالت انتقالی باشد.  
- [نگاهی به کتاب «شادی؛ داستانی از پروازPS752»؛ به یاد دختری که بین دو برف آمد و رفت ](https://justidad.com/%d8%b4%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%af%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%a7%d8%b2-ps752-%d8%b4%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%ac%d9%85%d8%b4%db%8c%d8%af%db%8c/): میان شنیدن و زیستنِ رنج، فاصله‌ای عمیق است. برای فهمیدن، کافی نیست فقط ببینیم یا بخوانیم. باید جرأت کنیم عقل ارزیاب را، همان عقلی که می‌سنجد، فاصله می‌گذارد و در اعداد پناه می‌گیرد را دست کم در لحظه‌هایی تعطیل کنیم و در دل تجربه فرو برویم. کتاب مصور «شادی؛ داستانی از پرواز PS752» از همین جنس است؛ روایتی که با عدد و آمار فهمیده نمی‌شود، باید با قلب دید، با هر دمی فرو داد و با اشک لمس کرد. این کتاب، داستانی در دل خود دارد؛ داستانی که سه هنرمند، شقایق معظمی، مانا نیستانی و توکا نیستانی از سه گوشه‌ دنیا کنار هم نشاندند تا تجربه‌ سقوط و دادخواهی را به زبان تصویر روایت کنند. 
- [تهدیدهای فضای مجازی فارسی‌زبان برای عدالت انتقالی و فرصت‌هایی که باید ساخت ](https://justidad.com/%d8%aa%d9%87%d8%af%db%8c%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b6%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84/): فضایی که امروز در آن عمده فعالیت‌های خودمان را انجام می‌دهیم، یعنی فضای مجازی، همزمان بزرگترین فرصت و جدی‌ترین تهدید برای آرمان عدالت انتقالی است.  
- [هفت تجربه از هفت کشور برای عدالت انتقالی در ایران  ](https://justidad.com/%d9%87%d9%81%d8%aa-%d8%aa%d8%ac%d8%b1%d8%a8%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d9%87%d9%81%d8%aa-%da%a9%d8%b4%d9%88%d8%b1-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84/): مقاله «The (Many) Afterlives of Transitional Justice» نوشته تاین دستروپر و الکه اورارد در مارس ۲۰۲۵ در مجله International Journal of Transitional Justice منتشر شده است. این پژوهش بر اساس کار میدانی با ۶۹ فعال عدالت از هفت کشور (کامبوج، گواتمالا، شیلی، تونس، کنگو، فیلیپین و سوریه) انجام شده و به همین دلیل اهمیت تجربی بالایی دارد. نویسندگان با برگزاری میزگردهایی در این کشورها، از زبان خود فعالان شنیدند که عدالت انتقالی چگونه دهه‌ها پس از اجرا همچنان زنده است و چه تأثیراتی دارد. این یافته‌های عملی برای ایران که در آستانه گذار سیاسی قرار دارد و با میراث سنگین نقض حقوق بشر روبروست، بسیار مفید و راهگشاست.  
- [بررسی یک نمونه عملی: چگونه صدای کودکان را در عدالت انتقالی بشنویم؟  ](https://justidad.com/%d8%b5%d8%af%d8%a7%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): حق بر شنیده شدن کودکان و احترام به نظر و دیدگاه آن‌ها، در کنار حق بر حیات، بقا و رشد، رعایت مصالح عالیه کودک و اصل عدم تبعیض، به عنوان یکی از اصول چهارگانه بنیادین پیمان‌نامه حقوق کودک شناخته می‌شود. برای همین فعالان حقوق کودک و نهادهای مرتبط با کودکان، تلاش می‌کنند تا شنیده شدن نظر و دیدگاه کودکان را در تمام مراحل فعالیت خود در اولویت قرار دهند.
- [سه سال پس از جمعه خونین می‌پرسیم، آیا زاهدان به نقشه دادخواهی برای ایران اضافه شده؟  ](https://justidad.com/%d8%ac%d9%85%d8%b9%d9%87-%d8%ae%d9%88%d9%86%db%8c%d9%86-%d8%b2%d8%a7%d9%87%d8%af%d8%a7%d9%86/): وقتی از «جمعه خونین زاهدان» سخن می‌گوییم، در واقع از یکی از تلخ‌ترین رخدادهای خیزش ۱۴۰۱ یاد می‌کنیم؛ واقعه‌ای که در هشتم مهر آن سال، با تیراندازی گسترده نیروهای امنیتی به سوی نمازگزاران و معترضان در زاهدان، ده‌ها کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت. اما موضوع صرفاً بر سر یک کشتار هولناک و آمار قربانیان نیست. وقتی به این حادثه از زاویه‌های مختلف نگاه می‌کنیم و آن را در بافت وسیع‌تری می‌گذاریم، نکته‌های تکان‌دهنده‌ای درباره ساختار تبعیض، سیاست‌های مرکزگرایانه و استمرار خشونت سیستماتیک در ایران روشن می‌شود. 
- [به مناسبت روز جهانی حق دانستن؛ تغذیه استبداد از تاریک نگه داشتن جامعه ](https://justidad.com/%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%ad%d9%82-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa%d9%86/): ۲۸ سپتامبر روز جهانی حق دانستن۲۸ سپتامبر روز جهانی حق دانستن است؛ روزی که در تقویم جهانی برای یادآوری یک حق بنیادین انسانی ثبت شده است؛ حقی که به واسطه آن مردم می‌توانند و حق دارند به اطلاعات عمومی، واقعی و شفاف دسترسی داشته باشند و بر مبنای دانستن، تصمیم بگیرند، مطالبه کنند و در ساختن آینده خود نقش داشته باشند. در ایران اما این حق به شکلی سیستماتیک از شهروندان سلب شده است. حاکمیت‌های متوالی در ایران چه در گذشته و چه در حال حاضر، دانستن را تهدیدی علیه بقای قدرت خود دیده‌اند و به همین دلیل، همواره اصلی‌ترین مانع در برابر تحقق حق دانستن بوده‌اند. 
- [انفجار اعتراض‌ها بر بستر بی توجهی به عدالت انتقالی؛ چه کنیم که ایران آینده، شبیه نپال امروز نباشد؟   ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d9%be%d8%a7%d9%84/): این روزها خیابان‌های نپال از اعتراض و خشم نسل جوان پر شده و بسیاری از ناظرانی که تحولات مربوط به این کشور از جمله مباحث مربوط به عدالت انتقالی را در آن دنبال می‌کردند، چندان تعجب نکردند. آنچه به ظاهر جرقه اعتراض‌ها بود، یعنی مسدود شدن شبکه‌های اجتماعی و تصمیم‌های استبدادی دولت، در واقع فقط سطح ماجرا را نشان می‌داد.  
- [ناپدیدسازی مخالفان از عصر حسنک وزیر تا امروز؛ ابزار کهن حذف از حافظه جمعی  ](https://justidad.com/%d9%86%d8%a7%d9%be%d8%af%db%8c%d8%af%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%85%d8%ae%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%ad%d8%a7%d9%81%d8%b8%d9%87-%d8%ac%d9%85%d8%b9%db%8c/): در تاریخ بیهقی، داستان حسنک وزیر تصویری تکان‌دهنده از سیاست محو مخالفان در تاریخ ایران به دست می‌دهد. حسنک، وزیر مقتدر و خوشنام مسعود غزنوی، پس از سقوط از قدرت، به دار آویخته شد و هفت سال بر دار ماند. سپس، بی‌سر و صدا در گوری ناشناس دفن شد «چنانکه کس ندانست که سرش کجاست و تن کجاست.» حتی به مادر او هم خبر ندادند که فرزندش کجا دفن شده. حذف فیزیکی مخالفان با پنهان کردن عمدی محل دفن و نشانه‌های مرگ آنان تکمیل می‌شد؛ سیاستی که اگرچه نمی‌خواهم خام و ساده‌اندیشانه و بدون در نظر گرفتن تفاوت‌های تاریخی بگویم دقیقاً همان چیزی است که امروز درباره ناپدیدسازی مخالف و معترض در ایران وجود دارد اما می‌توان گفت در بنیان خود با همان منطق حذف و محو حافظه پیوند دارد. نتیجه این سیاست در دوران جمهوری اسلامی صدها مادر و خانواده‌های دادخواهی است که سال‌هاست در انتظارند تا بدانند عزیزانشان کجا ناپدید شده‌اند تا چند قطره اشکی بر آن خاک- اگر خاکی هست- فرو بریزند.  
- [چگونه رنج کشته شدن ژینا در مسیر عدالت انتقالی به «عمل» تبدیل می‌شود؟ ](https://justidad.com/%d8%b1%d9%86%d8%ac-%da%a9%d8%b4%d8%aa%d9%87-%d8%b4%d8%af%d9%86-%da%98%db%8c%d9%86%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b3%db%8c%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): سه سال از کشته شدن ژینا امینی در بازداشت گشت ارشاد جمهوری اسلامی گذشته است؛ اتفاقی که نه‌فقط جنایتی حکومتی، بلکه نشانه‌ای از چرخه‌های طولانی خشونت، سرکوب و بی‌عدالتی در تاریخ معاصر ایران است. این رخداد دست‌کم بخشی از جامعه را دوباره با این پرسش بنیادین روبه‌رو کرد که چگونه می‌توان عدالت را طلبید و ساختاری تازه بنا کرد تا چنین خشونت‌هایی تکرار نشوند. عدالت انتقالی، به‌عنوان یک چارچوب نظری و عملی، پاسخی عملی به همین پرسش است؛ فرایندی که هدفش تنها مجازات نیست، بلکه بازسازی رابطه جامعه با گذشته و طراحی آینده‌ای متفاوت را دنبال می‌کند. سومین سالگرد ژینا فرصتی است برای اندیشیدن به این مسیر و فهم بهتر ظرفیت تحول‌آفرین چنین لحظه‌ای در تاریخ ایران.  
- [درس مهم از دادگاه پرویز ثابتی؛ شکنجه زخمی بر کرامت است، نه فقط بر بدن   ](https://justidad.com/%d8%af%d8%b1%d8%b3-%d9%85%d9%87%d9%85-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%be%d8%b1%d9%88%db%8c%d8%b2-%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d8%aa%db%8c/): در جریان دادگاه اخیر پرویز ثابتی، دادگاه به نکته‌های مهمی اشاره کرد که هر یک در روند دادخواهی اهمیت ویژه‌ای دارند. یکی از این نکته‌ها که ارزش آموزشی دارد و می‌توان آن را به‌ویژه از منظر رکن «جبران آسیب» در عدالت انتقالی بررسی کرد، در گفت‌وگوی کامبیز غفوری با رها بحرینی، پژوهشگر ارشد عفو بین‌الملل و کارشناس عدالت انتقالی، مطرح شده است. 
- [گذار دموکراتیک یعنی تضمین تکرار نشدن امثال اعدام‌های ۶۷ ](https://justidad.com/%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d9%85%d9%88%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9-%db%8c%d8%b9%d9%86%db%8c-%d8%aa%d8%b6%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%aa%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%b1-%d9%86%d8%b4%d8%af%d9%86-%d8%a7/): تابستان ۱۳۶۷ یکی از خونین‌ترین مقاطع تاریخ معاصر ایران است. در روزهای پایانی جنگ با عراق و تنها چند روز پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸، فرمانی از سوی آیت‌الله خمینی صادر شد که به تشکیل «هیات‌های مرگ» انجامید. هزاران زندانی سیاسی که بسیاری از آنان پیش‌تر محاکمه شده و در حال گذراندن دوران محکومیت خود بودند، ناگهان در برابر پرسش‌های چند دقیقه‌ای قرار گرفتند؛ پرسش‌هایی که برای تعیین مرگ و زندگی طراحی شده بود. در مرداد و شهریور، ابتدا اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق به‌طور گسترده اعدام شدند و سپس نوبت به زندانیان چپ، مارکسیست، توده‌ای، فدایی و دیگر مخالفان رسید. بسیاری تنها به این دلیل کشته شدند که حاضر نبودند به اجبار دین و نماز تن دهند. در مدت چند هفته، هزاران نفر در اوین، گوهردشت و ده‌ها زندان دیگر جان باختند و در گورهای بی‌نام دفن شدند. خانواده‌ها از دانستن حقیقت، محل دفن و حتی وداع با عزیزان خود محروم ماندند. 
- [یادداشتی برای شما که دغدغه آینده ایران را دارید ؛چرا و چگونه برای عدالت انتقالی«هنجارسازی» کنیم؟ ](https://justidad.com/%d9%87%d9%86%d8%ac%d8%a7%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): همراهان جاستیداد، فعالان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران و دادخواهان و شمایی که با مفهوم عدالت انتقالی کمابیش آشنا شده‌اید و این پرسش را دارید که چگونه می‌توان رفتارها و کنش‌های هدفمندی مبتنی بر عدالت انتقالی ایجاد کرد. این یادداشت برای شماست. 
- [پارکینگ‌سازی جمهوری اسلامی روی حقیقت؛ قطعه ۴۱ و سیاست استبدادی پاک‌سازی حافظه  ](https://justidad.com/%d9%82%d8%b7%d8%b9%d9%87-%db%b4%db%b1-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%af%db%8c-%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%ad%d8%a7%d9%81/): بیاید یک بار دیگر با هم مرور کنیم که عدالت انتقالی پنج رکن دارد؛ کشف حقیقت، اجرای عدالت، جبران آسیب‌ها، تضمین تکرار نشدن و به‌خاطرسپاری. اما هر پنج رکن زمانی معنا پیدا می‌کنند که جامعه بتواند حقیقت را ببیند، آن را ثبت کند و روایت‌های جمعی خود را بر مبنای آن بسازد. در ایران اما رفتار جمهوری اسلامی طی چهار دهه گذشته دقیقاً در جهت معکوس بوده یعنی تلاش خستگی ناپدیر برای پاک کردن نشانه‌های حقیقت، کمرنگ کردن حافظه جمعی و دشوار کردن دسترسی به منابع دسته اول تاریخی نقض حقوق بشر. 
- [آیا نسل فعالان جوان ما تاریخ سرکوب‌های جمهوری اسلامی را می‌شناسد؟  ](https://justidad.com/%d9%86%d8%b3%d9%84-%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): در این مطلب با اشاره به مصاحبه بهاره هدایت با «رسانه پارسی»، که در فروردین ۱۴۰۴ در کانال یوتیوب این رسانه منتشر شد، به اهمیت اصلاح ساختار آموزش در راستای اجرای رکن‌های عدم فراموشی و تضمین تکرار نشدن در عدالت انتقالی می‌پردازیم. همچنین نشان می‌دهیم که چه طور ساختار آموزش رسمی و غیررسمی که مبتنی بر فراموشی و آموزش ندادن یا آموزش نادرست مبانی حقوق بشری است، می‌تواند تاثیر خود را بر دانش و نحوه فعالیت فعالان سیاسی و اجتماعی بگذارد.
- [پرسش جدی خانواده‌های جان باختگان تابستان ۱۳۶۷؛چرا فایل صوتی منتظری بعد از مرگ یکی از اعضای کلیدی هیات مرگ منتشر شد؟  ](https://justidad.com/%d9%81%d8%a7%db%8c%d9%84-%d8%b5%d9%88%d8%aa%db%8c-%d9%85%d9%86%d8%aa%d8%b8%d8%b1%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/):  
- [معرفی چهار فیلم از دریچه عدالت انتقالی  ](https://justidad.com/%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d8%b1%db%8c%da%86%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): در این یادداشت با نگاهی گذار به سه فیلم ایرانی از زاویه کودکان و یک فیلم آمریکایی، شما را با این سوال روبرو می‌کنیم که چطور می‌شود هر کدام را حداقل از منظر یکی از ارکان عدالت انتقالی، یعنی کشف حقیقت، اجرای عدالت و مجازات عاملان، جبران خسارت مادی و معنوی، تضمین تکرار نشدن و به خاطر سپاری، نگاه یا نقد کرد. از شما هم دعوت می‌کنیم تا علاوه بر این فیلم‌ها، فیلم پیشنهادی یا هر اثر هنر دیگر را از همین منظر در جاستیداد معرفی کنید.  
- [🔻گام‌های عملی کادر درمان](https://justidad.com/%f0%9f%94%bb%da%af%d8%a7%d9%85%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d9%85%d9%84%db%8c-%da%a9%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d8%af%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86/): گام‌هایی که امروز و در دوران پیش از گذار می‌توانیم به عنوان روان‌درمانگر، روانشناس و مشاور برداریم
- [برای آن‌ها که ادعای تعهد به این مسیر را دارند؛ فرهنگ عدالت انتقالی چیست؟ ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%da%86%db%8c%d8%b3%d8%aa%d8%9f/): وقتی از عدالت انتقالی سخن می‌گوییم، برخی تصور می‌کنند که تنها با مجموعه‌ای از قوانین و مقررات قضایی و چارچوب حقوقی طرف هستیم. اما حقیقت این است که عدالت انتقالی جنبه‌های دیگری هم دارد، از جمله اینکه یک فرهنگ است. فرهنگی که دارای ارزش‌ها، هنجارها و رویکردهای مشخص است. 
- [گام‌های عملی عدالت انتقالی برای کادر درمان](https://justidad.com/%da%af%d8%a7%d9%85%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%da%a9%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d8%af%d8%b1%d9%85%d8%a7/)
- [آیا خامنه‌ای هم نیاز به محاکمه کردن دارد؟  ](https://justidad.com/%d8%a2%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%85%d9%86%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%a7%db%8c%d8%af-%d9%85%d8%ad%d8%a7%da%a9%d9%85%d9%87-%d8%b4%d9%88%d8%af/): چند وقت پیش یکی از چهره‌های شناخته شده اپوزیسیون ایران در گفتگو با یکی از شبکه‌های فارسی‌زبان مطلبی مطرح کرد که شایبه و پرسش مهمی را ایجاد می‌کند. این چهره سیاسی درباره آینده سیاسی ایران و نحوه مواجهه با گذشته صحبت می‌کرد و با اشاره به عدالت انتقالی گفت که سیدعلی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی که متهم ردیف اول نقض حقوق بشر در ایران است، باید مجازات شود و مجازات خواهد شد، اما به بقیه فرصت داده می‌شود که در دادگاه صالحه از خود دفاع کنند. 
- [صداهای بزرگی که در برابر ظلم‌های بزرگ خاموش است؛ چرا بسیاری از فعالان و رسانه‌ها، رنج زندانیان جرایم عمومی را نمی‌بینند؟  ](https://justidad.com/%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%86%d9%87%d9%87%d8%a7-%d8%b1%d9%86%d8%ac-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d8%b1%d8%a7%db%8c%d9%85-%d8%b9%d9%85%d9%88%d9%85%db%8c-%d8%b1%d8%a7/): وقتی مدت کوتاهی بعد از حمله هوایی اسرائیل به زندان اوین در ۲ تیر ۱۴۰۴، زندانیان زن این زندان  به زندان قرچک و زندانیان مرد به زندان تهران بزرگ منتقل شدند، بسیاری از فعالان، تحلیلگران و رسانه‌ها، بارها با اشاره به شرایط عمومی این دو زندان، مانند نبود آب آشامیدنی مناسب، نبود بهداشت و نبود رسیدگی به سلامت زندانیان، تنها بر در خطر بودن جان و سلامت زندانیان سیاسی تاکید کردند. در کمتر خبر و تحلیلی گفته شد که شرایطی که اکنون ده‌ها زندانی سیاسی در آن قرار گرفته‌اند، سال‌هاست زندانیان جرایم عمومی در آن به سر می‌بردند. از طرفی در بین زندانیان مرد منتقل شده به زندان تهران بزرگ، صدها زندانی جرایم عمومی هم بودند که در گزارش‌ها جایی نداشتند.  
- [نقدی بر راهنمای انجمن مددکاری اجتماعی ایران برای اخراج افغانستانی‌ها؛ نقش نهادهای علمی و تخصصی در تداوم نژادپرستی و سرکوب  ](https://justidad.com/%d8%a7%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d8%ac-%d8%a7%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%87%d8%a7/): اوایل خرداد ۱۴۰۴، کمتر از سه هفته قبل از حمله اسرائیل به ایران، جزوه‌ای راهنما توسط انجمن مددکاری اجتماعی ایران منتشر و به تعداد محدود اما رایگان توزیع شد. این جزوه، که نسخه الکترونیکی آن نیز موجود است، «آماده سازی مهاجران افغانستانی برای بازگشت به کشورشان» نام گذاری شده است و توسط تعدادی از مددکاران اجتماعی که برخی در نهادهای مدنی فعال حوزه کودکان نیز مشغول کار یا دارای مسئولیت هستند، تهیه شده است. این جزوه، به مددکاران و افرادی که با خانواده‌های افغانستانی، آموزش می‌دهد تا چه طور به سوالات و ابهامات آن‌ها پاسخ دهند و چگونه آن‌ها را برای بازگشت به کشورشان، آماده کنند.  
- [چرا ۱۷ ژوئیه برای عدالت انتقالی مهم است؟ تلاشی برای بستن راه گریز قدرتمندان از عدالت](https://justidad.com/%d8%af%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%86-%da%a9%db%8c%d9%81%d8%b1%db%8c-%d8%a8%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%84%db%8c/): ۱۷ ژوئیه، روز تصویب اساسنامه رم، «روز عدالت کیفری بین‌المللی» نامیده می‌شود. برای فعالان حقوق بشر و کسانی که پیگیر اجرای عدالت انتقالی برای ایران هستند، آشنایی با این تاریخ و نهادی که از آن برآمده، اهمیت دارد. این روز نقطه عطفی در تاریخ حقوق بین‌الملل محسوب می‌شود، زیرا برای نخستین بار، امکان پیگرد قانونی مسئولان و فرماندهان بلندپایه بدون وابستگی به دولت‌هایشان فراهم شد. 
- [نقدی به درخواست میرحسین موسوی برای رفراندوم ](https://justidad.com/%d9%86%d9%82%d8%af%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%af%d8%b1%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%d9%85%db%8c%d8%b1%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86-%d9%85%d9%88%d8%b3%d9%88%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%81%d8%b1/): بیانیه اخیر میرحسین موسوی که در پی پایان جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل و در همان شرایط حصر ۱۵ساله منتشر شد، توجه قابل‌توجهی را به خود جلب کرد. موسوی در این بیانیه با اشاره به «خطاهای بزرگ» و ضرورت «تجدیدنظر» در آن‌ها، پیشنهاد برگزاری همه‌پرسی برای تاسیس مجلس مؤسسان قانون اساسی را مطرح کرده است. چنین مجلسی معمولاً در دوران‌های گذار سیاسی برای بازنگری بنیادین در ساختار سیاسی کشور تشکیل می‌شود. این پیشنهاد در نگاه اول و در چارچوب خواست مردم برای تغییرات ساختاری مهم و قابل دفاع است، اما اما باید توجه داشت که اصلاح خطاهای بزرگ تنها از طریق چارچوب جامع عدالت انتقالی امکان‌پذیر است.  
- [از وین تا میکونوس؛ وقتی جنایت بی‌پاسخ می‌ماند، تکرار می‌شود](https://justidad.com/%d8%a7%d8%b2-%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%aa%d8%a7-%d9%85%db%8c%da%a9%d9%88%d9%86%d9%88%d8%b3%d8%9b-%d8%aa%d8%b1%d9%88%d8%b1-%d9%82%d8%a7%d8%b3%d9%85%d9%84%d9%88/): سی و شش سال پیش، در تابستان ۱۳۶۸، عبدالرحمان قاسملو، دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران، همراه با عبدالله قادری‌آذر و فاضل رسول، برای مذاکره با نمایندگان جمهوری اسلامی به وین رفتند. آن‌ها با امید به یافتن راه‌حل مسالمت‌آمیز برای مسائل کردستان، پای میز مذاکره نشستند اما به جای دستیابی به توافق، با گلوله‌های مأموران اطلاعاتی جمهوری اسلامی روبه‌رو شدند. این ترور، نه تنها سه جان گرفت، بلکه پیام تکان‌دهنده‌ای فرستاد که جمهوری اسلامی حاضر نیست حتی به مذاکره با نمایندگان اتنیک‌ها بپردازد. 
- [چرا عدالت انتقالی برای ایران باید دادخواه محور باشد؟ ](https://justidad.com/%da%86%d8%b1%d8%a7-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%db%8c%d8%af-%d8%af%d8%a7%d8%af%d8%ae/): در نشست اداره عالی کمیساری حقوق بشر سازمان ملل متحد در ۲۵ مارچ ۲۰۲۵ گزارشی مهم با عنوان «عدالت انتقالی: رویارویی با گذشته، ساختن آینده» ارائه شد. این گزارش که در پنجاه و هشتمین نشست شورای حقوق بشر در ژنو مطرح شد، تجربه‌ها و درس‌های آموخته شده از ۳۶ فرایند عدالت انتقالی در کشورهای مختلف از کلمبیا تا سوریه، چاد و تیمور شرقی را بررسی می‌کند. ولکر ترک، رئیس اداره حقوق بشر سازمان ملل، در این نشست تأکید کرد که عدالت انتقالی ابزاری برای مبارزه با شیاطین گذشته و ساختن آینده‌ای بهتر است. 
- [یادبودی برای جانباختگان PS752؛ وقتی عدالت انتقالی منتظر براندازی و حمله نمی‌ماند!](https://justidad.com/%db%8c%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%88%d8%af%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%ae%d8%aa%da%af%d8%a7%d9%86-ps752/): پنجم ماه جولای مصادف بود با ۲ هزارمین روز سرنگونی هواپیمای اوکراینی با موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. درست در همین روز، اتفاق جالب و مهمی از منظر عدالت انتقالی و به طور مشخص رکن به خاطرسپاری رخ داد که نشان می‌دهد چگونه می‌توان به اجرای ارکان عدالت انتقالی حتی در دوران پیش‌گذار هم فکر کرد. 
- [چگونه درباره جنگ روایت‌های عدالت انتقالی برای ایران داوری کنیم؟  ](https://justidad.com/%d8%ac%d9%86%da%af-%d8%b1%d9%88%d8%a7%db%8c%d8%aa%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): پس از جنگ اخیر جمهوری اسلامی و اسرائیل، یک جنگ روایتی تازه در فضای مجازی و سیاسی بین دو جرییان اپوزیسیون درباره عدالت آغاز شده است. هرچند اهمیت دارد که چه کسانی دو طرف این داستان هستند، اما ما در جاستیداد بر خود روایت‌ها تمرکز می‌کنیم که جنبه آموزشی و آگاه‌رسانی بیشتری دارد. 
- [آیا عدالت انتقالی با وجود جمهوری اسلامی ممکن است؟ اهمیت دوران پیشاگذار برای عدالت انتقالی   ](https://justidad.com/%d8%a7%d9%87%d9%85%db%8c%d8%aa-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%be%db%8c%d8%b4%d8%a7%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7/): اهمیت دوران پیشاگذار برای عدالت انتقالی   
- [خانه کلنگی و ایران پساجمهوری اسلامی؛ چگونه به ساختن یک جامعه بلندمدت کمک کنیم؟ ](https://justidad.com/%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9%d9%87-%da%a9%d9%84%d9%86%da%af%db%8c-%d9%88-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%be%d8%b3%d8%a7%d8%ac%d9%85%d9%87%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c/): امروز که کشور ما در برهه‌ای حساس و سرنوشت‌ساز قرار دارد، قلب هر ایرانی از نگرانی و امید با هم آمیخته است. شاید این تنها یا از معدود بارهایی باشد که بتوان ترکیب «برهه حساس» را از دست جمهوری اسلامی بیرون کشید و مدعی شد بله این حساس‌ترین روز کشور ما حتی پس از شهریور ۱۳۲۰ است. امروز شاهد هستیم نظامی که برای دهه‌ها بر سرنوشت میلیون‌ها انسان حکومت کرده، روز به روز و ساعت به ساعت ضعیف‌تر می‌شود؛ آن هم زیر بمباران خارجی. 
- [قطع اینترنت؛ تهدیدی علیه تضمین تکرار نشدن و کشف حقیقت ](https://justidad.com/%d9%82%d8%b7%d8%b9-%d8%a7%db%8c%d9%86%d8%aa%d8%b1%d9%86%d8%aa%d8%9b-%d8%aa%d9%87%d8%af%db%8c%d8%af%db%8c-%d8%b9%d9%84%db%8c%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84/): یکی از مؤلفه‌های اساسی در عدالت انتقالی، رکن «تضمین تکرار نشدن» است یعنی‌اندیشیدن به تدابیری ساختاری که از بازتولید نقض حقوق بشر در آینده جلوگیری کند. اما چگونه می‌توان از تکرار سرکوب، بی‌خبری و اختناق جلوگیری کرد، وقتی زیرساخت‌های ارتباطی کشور همچنان در انحصار مطلق جمهوری اسلامی باقی مانده‌اند؟ این پرسش، بنیادی‌ترین چالش عدالت انتقالی در عصر دیجیتال محسوب می‌شود. 
- [ایران در آستانه تغییر بزرگ؛ زمان اجرای عدالت انتقالی فرا می‌رسد؟ ](https://justidad.com/%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%a2%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%d9%87-%d8%aa%d8%ba%db%8c%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d8%b2%d8%b1%da%af%d8%9b-%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%ac%d8%b1%d8%a7%db%8c/): جنگ اسرائیل با جمهوری اسلامی هر لحظه ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد و نشانه‌های زیادی در دست است که تغییر بزرگی در راه است. متأسفانه باید اذعان کنیم که مردم ایران درگیر جنگی شده‌اند که جنگ آن‌ها نیست، اما هزینه‌هایش را آن‌ها پرداخت می‌کنند.  
- [به وقت گذار از جمهوری اسلامی حواسمان به انحراف از عدالت انتقالی باشد ](https://justidad.com/%d8%a8%d9%87-%d9%88%d9%82%d8%aa-%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d8%b2-%d8%ac%d9%85%d9%87%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c/): در روز‌هایی که گذر از جمهوری اسلامی محتمل‌تر به نظر می‌رسد، موضوع عدالت انتقالی هم کم‌کم به یک موضوع محوری تبدیل می‌شود. کما اینکه اکنون نیز مهم‌ترین چهره‌های اپوزیسیون درباره آن صحبت می‌کنند. از آنجایی که می‌دانیم این مفهوم در گذار از استبداد نقش کلیدی خواهد داشت، نوع نگاه رهبران سیاسی به این موضوع اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. امروز تصور می‌کنم نگاه نقادانه و تحلیلی به رویکردهایی که در برخی جریان‌ها و گفتمان‌های سیاسی مطرح می‌شود، اهمیت کلیدی دارد تا در فردای گذار، جامعه مدنی و فعالان حقوق بشری نگویند و اگر هم بگویند، کسی نپذیرد که نمی‌دانستیم برنامه چیست. 
- [این روزها را به خاطر می‌سپاریم؛ اعدام مجاهد کورکور و بازتولید زخم توسط حکومت ](https://justidad.com/%d8%a7%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%85-%d9%85%d8%ac%d8%a7%d9%87%d8%af-%da%a9%d9%88%d8%b1%da%a9%d9%88%d8%b1-%d9%88-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%aa%d9%88%d9%84%db%8c%d8%af-%d8%b2%d8%ae%d9%85-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7/): بامداد دوشنبه، بیست‌ویکم خرداد ۱۴۰۴، رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران از اجرای حکم اعدام مجاهد (عباس) کورکور در زندان خبر دادند. خبرگزاری‌های حکومتی از جمله خبرگزاری دانشجو، وابسته به بسیج دانشجویی، او را از «عوامل اصلی ناآرامی‌های ایذه» خواندند و به اتهام «محاربه و افساد فی‌الارض» متهم کردند؛ اتهامی که بر پایه روایت رسمی، مربوط به نقش‌آفرینی او در ماجرای کشته شدن کیان پیرفلک، کودک ده‌ساله‌ای‌ست که در جریان اعتراض‌های آبان‌ماه ۱۴۰۱ کشته شد. با این حال، خانواده کیان از جمله پدر و مادرش بارها اعلام کرده‌اند که نه تنها کورکور را بی‌گناه می‌دانند، که به‌روشنی شهادت داده‌اند نیروهای امنیتی، با فرماندهی مستقیم یک مقام نظامی، خودروی آن‌ها را به گلوله بستند و فرزندشان را کشتند.  
- [نگاهی دیگر به نقش روزنامه‌نگاران در عدالت انتقالی؛ تعیین مرز بین فراموشی و عدالت!  ](https://justidad.com/%d9%86%d9%82%d8%b4-%d8%b1%d9%88%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): وقتی صحبت از عدالت انتقالی می‌شود، در ذهن بسیاری که تصویر کامل و دقیقی از این فرایند ندارند، تصویر قضات، دادگاه‌ها و سیاستمداران نقش می‌بندد. اما واقعیت این است که این افراد با نقش‌هایی که دارند تنها بخشی از آن چیزی هستند که در عدالت انتقالی اتفاق می‌افتد. در چند پست سعی می‌کنیم به نقش گروه‌های دیگر هم اشاره کنیم. در این پست به روزنامه‌نگاران می‌پردازیم. 
- [کودکان بازمانده از سرکوب خیزش ژینا، بازمانده در روند عدالت انتقالی  ](https://justidad.com/%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d8%b3%d8%b1%da%a9%d9%88%d8%a8-%d8%ae%db%8c%d8%b2%d8%b4-%da%98%db%8c%d9%86%d8%a7-%d8%b9%d8%af%d8%a7/): کودکان در جریان خیزش زن، زندگی، آزادی آسیب‌های متعددی دیدند. این یادداشت علاوه بر بررسی این آسیب‌ها، به ضرورت شنیده شدن صدای کودکان در فرایند عدالت انتقالی می‌پردازد و روش‌های نامناسب روایتگری که می‌تواند به آسیب مجدد کودکان بینجامد را نقد می‌کند. 
- [عدالت انتقالی در نشست همگرایی مونیخ؛ گام رو به جلو با جای خالی تضمین‌ها و به خاطرسپاری  ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b4%d8%b3%d8%aa-%d9%87%d9%85%da%af%d8%b1%d8%a7%db%8c%db%8c-%d9%85%d9%88%d9%86%db%8c%d8%ae/): جاستیداد به عنوان یک پلتفرم تخصصی که به موضوع عدالت انتقالی می‌پردازد، هر جا که بحث عدالت انتقالی برای ایران مطرح می‌شود با دلگرمی به آن نگاه می‌کند و این حساسیت را به فال نیک می‌گیرد. اشاره به موضوع عدالت انتقالی در «نشست همگرایی مونیخ» که در ۱۶ فوریه ۲۰۲۵ با حضور رضا پهلوی و گروه‌های مختلف حامی او برگزار شد، از جمله مواردی است که باید به آن توجه کرد. 
- [درسی از هانا آرنت که به کار عدالت انتقالی برای ایران می‌آید؛ افراد معمولی و جنایت‌های اهریمنی! ](https://justidad.com/%d9%87%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%a2%d8%b1%d9%86%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%aa%d8%b0%d8%a7%d9%84-%d8%b4%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): در مسیر مبارزه حرفه‌ای برای دادخواهی، بالا بردن سواد تبلیغاتی و ارتباطی ضروری است. یکی از مفاهیم کلیدی در این حوزه، «اهریمن‌سازی» یا «دیمونایزیشن» است - فرایندی که در آن، عاملان جنایت به‌عنوان موجوداتی ذاتاً شرور و بیگانه با انسانیت تصویر می‌شوند. از آن سو دادخواهی مؤثر با درک این واقعیت پیچیده همراه است که بسیاری از مرتکبان هولناک‌ترین جنایت‌ها، افرادی «عادی» هستند که در شرایط و سیستم‌های خاصی، قادر به ارتکاب اعمالی شده‌اند که به راستی می‌توان آن‌ها را «اهریمنی» توصیف کرد. 
- [چرا  گاهی نمی‌توانیم درد یکدیگر را ببینیم؟ ](https://justidad.com/%da%86%d8%b1%d8%a7-%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d9%86%d9%85%db%8c%d8%aa%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%85-%d8%af%d8%b1%d8%af-%db%8c%da%a9%d8%af%db%8c%da%af%d8%b1-%d8%b1%d8%a7-%d8%a8%d8%a8%db%8c%d9%86%db%8c/): در سال ۱۳۲۵، وقتی ارتش مرکزی به سمت آذربایجان حرکت می‌کرد، صدها نفر از اعضای فرقه دموکرات در تبریز به قتل رسیدند. همزمان، در کردستان نیز پس از سقوط جمهوری مهاباد، بسیاری از فعالان کُرد یا اعدام شدند یا به تبعید رفتند. در جریان انقلاب ۱۳۵۷ بسیاری از کارگزاران حکومت پهلوی که در وطن داری و حسن نیت آن‌ها تردیدی وجود نداشت، طعمه خشم دادگاه‌های بی‌حساب و کتاب انقلاب و امثال صادق خلخالی شدند، در دهه ۶۰، این بار نوبت چپ‌گرایان و مجاهدین بود که سرکوب و اعدام شوند.  
- [چرا عدالت انتقالی ناقص محکوم به شکست است؟ بدون حافظه و تضمین، هیولای گذشته بازمی‌گردد ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%82%d8%b5-%d9%85%d8%ad%da%a9%d9%88%d9%85-%d8%a8%d9%87-%d8%b4%da%a9%d8%b3%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa/):  
- [عدالت انتقالی؛ گامی برای برچیدن تبعیض در نظام آموزشی ایران ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%9b-%da%af%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%b1%da%86%db%8c%d8%af%d9%86-%d8%aa%d8%a8%d8%b9%db%8c%d8%b6/): هر سال، همزمان با آغاز فصل پاییز، ماه مهر  و سال تحصیلی، فعالان حقوق کودک، نهادهای مدنی حوزه کودکان و حتی برخی از مسئولان دولتی آماری از «کودکان جا مانده از مدرسه» در ایران را منتشر می‌کنند. همچنین هر ساله خبرهایی درباره فرسودگی مدارس و خسارت‌های  جانی، جسمی یا مالی که به بار می‌آورد یا خودکشی کودکانی که در فقر به سر می‌برند و از تامین نیازهای اولیه مربوط به آموزش محروم هستند، منتشر می‌شود.  
- [هزینه سنگین ترجیح مصلحت سیاسی بر عدالت انتقالی؛  بازگشت به نقطه صفر طالبان  ](https://justidad.com/%d9%87%d8%b2%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%b3%d9%86%da%af%db%8c%d9%86-%d8%aa%d8%b1%d8%ac%db%8c%d8%ad-%d9%85%d8%b5%d9%84%d8%ad%d8%aa-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/):  بازگشت به نقطه صفر«طالبان» 
- [صحبتی با تدوین کنندگان سند عدالت انتقالی برای ایران ](https://justidad.com/%d8%b5%d8%ad%d8%a8%d8%aa%db%8c-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d8%af%d9%88%db%8c%d9%86-%da%a9%d9%86%d9%86%d8%af%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d9%86%d8%af-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7/): جهانی فکر کنید اما بومی و همه‌شمول بنویسید! 
- [برآمده از فایل صوتی جدید حسینعلی منتظری؛ ده درس از جنایت‌های سال ۱۳۶۷ برای تضمین تکرار نشدن  ](https://justidad.com/%d8%af%d9%88%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%af%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d9%86%d8%aa%d8%b8%d8%b1%db%8c-%d8%a8%d8%a7-%d9%87%db%8c%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%b1%da%af/): در فروردین ۱۴۰۴، بی‌بی‌سی فارسی فایل صوتی ۲۷ دقیقه‌ای از دومین دیدار آیت‌الله حسینعلی منتظری، قائم‌مقام وقت رهبر ایران، با اعضای «هیات مرگ» در ۹ دی ۱۳۶۷ را منتشر کرد. این فایل، که در آن منتظری با انتقاد شدید از اعدام‌های گسترده زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷، ولایت فقیه را برای مردم «چندش‌آور» توصیف می‌کند، یکی از تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ ایران را روشن می‌سازد. او از اعدام زنان، زندانیان عفوشده، و صدور حکم دوم برای اعدام چپ‌ها انتقاد کرده و به نقش تصمیم‌گیران کلیدی و نهادهای امنیتی در این جنایات اشاره می‌کند. 
- [مرکزگرایی حکومت‌ها چگونه پرونده دادخواهی را قطور کرده؟ اعدام یک کرُد دیگر در خلاء نهاد قضایی مستقل  ](https://justidad.com/%d8%a7%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%85-%d8%ad%d9%85%db%8c%d8%af-%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%86%da%98%d8%a7%d8%af-%d8%ad%db%8c%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%84%d9%88/): اعدام یک کرُد دیگر در خلاء نهاد قضایی مستقل  
- [‌فرش بی‌اعتنایی](https://justidad.com/%d9%81%d8%b1%d8%b4-%d8%a8%db%8c%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d9%86%d8%a7%db%8c%db%8c/): عدالت انتقالی با پاک‌کردن صورت‌مسئله آغاز نمی‌شود...
- [نگاهی دیگر به رویکرد رضا پهلوی به عدالت انتقالی؛ ناقص، تقلیل‌‎گرا و  بدون نقشه جامع  ](https://justidad.com/%d8%b1%d9%88%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a8%d9%87-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): کیهان لندن گزارشی از مصاحبه رضا پهلوی با ساندی تایمز منتشر کرده است. در این مصاحبه، فرزند شاه سابق ایران پس از اشاره به «ریزش درون نظام» و اینکه «حتی نیروهای امنیتی که آخرین امید خامنه‌ای هستند، دیگر نمی‌خواهند با این کشتی در حال غرق شدن همراه باشند»، به موضوع عدالت انتقالی پرداخته است.  
- [چرا داشتن یک سند پایه برای عدالت انتقالی در ایران مهم است؟ ](https://justidad.com/%d8%a7%d9%87%d9%85%db%8c%d8%aa-%d8%af%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d9%86-%db%8c%da%a9-%d8%b3%d9%86%d8%af-%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%87-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82/): بررسی‌های جاستیداد به ویژه در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که طیف گسترده‌ای از گروه‌های اجتماعی در ایران و دیاسپورا با آغوش باز از ایده عدالت انتقالی استقبال کرده‌اند. خانواده‌های دادخواه که سال‌ها در پی حقیقت و عدالت بوده‌اند، روزنامه‌نگاران که نقش حیاتی در مستندسازی و افشای حقایق داشته‌اند، فعالان حقوق زنان که برای برابری جنسیتی مبارزه کرده‌اند، گروه‌های اتنیکی و جوامع دینی و مذهبی که عمیقا طعم تلخ تبعیض را چشیده‌اند، و همچنین تمام گروه‌های دیگر تحت ستمی که برای برابری تلاش کرده‌اند، عدالت انتقالی را راهکاری امیدبخش برای گذار از استبداد و نقض نظام‌مند حقوق بشر می‌دانند. 
- [گام‌های عملی عدالت انتقالی برای فعالین مدنی](https://justidad.com/%da%af%d8%a7%d9%85%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c/)
- [وقتی خواب بودیم و قدرت بی‌نظارت جنایت می‌کرد! نکته‌هایی درباره  فایل صوتی جدید حسینعلی منتظری ](https://justidad.com/%d9%81%d8%a7%db%8c%d9%84-%d8%b5%d9%88%d8%aa%db%8c-%d8%ac%d8%af%db%8c%d8%af-%d9%85%d9%86%d8%aa%d8%b8%d8%b1%db%8c/): نکته‌هایی درباره  فایل صوتی جدید حسینعلی منتظری  
- [هفت کلید  برای تفکر انتقادی مبتنی عدالت انتقالی ](https://justidad.com/%d9%87%d9%81%d8%aa-%da%a9%d9%84%db%8c%d8%af-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%81%da%a9%d8%b1-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d8%af%db%8c-%d9%85%d8%a8%d8%aa%d9%86%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/): شاید برخی تصور کنند عدالت انتقالی صرفاً یک چارچوب حقوقی برای رسیدگی به نقض حقوق گذشته است، اما قطعاً اینگونه نیست. عدالت انتقالی را می‌توان فرصتی برای شکستن چرخه‌های معیوب نقض حقوق بشر دانست. اما این فرصت زمانی به واقعیت تبدیل می‌شود که بتوانیم به شناختی عمیق از ریشه‌های نقض حقوق برسیم. 
- [هفت کلید عدالت انتقالی برای کنشگری مؤثر ](https://justidad.com/%d9%87%d9%81%d8%aa-%da%a9%d9%84%db%8c%d8%af-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%da%a9%d9%86%d8%b4%da%af%d8%b1%db%8c-%d9%85%d8%a4%d8%ab/): در یادداشت‌ پیشین جاستیداد به هفت کلید عدالت انتقالی برای تفکر انتقادی پرداختیم؛ از نگاه تاریخی و شبکه‌های قدرت تا لایه‌های پنهان و مسئولیت جمعی. این یادداشت می‌خواهد نشان دهد چگونه می‌توان از عدالت انتقالی به‌عنوان راهنمای عمل استفاده کرد و به عبارتی هفت کلید برای کنشگری در اختیار فعالان حقوق بشر، فعالان رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و حوزه‌های مختلف قرار دهد. 
- [همراهی نیروهای نظامی و امنیتی در براندازی به بهای عدالت انتقالی؟راه سوم چیست؟ ](https://justidad.com/%d8%b1%d8%a7%d9%87-%d8%b3%d9%88%d9%85/): چندی پیش، یکی از همراهان جاستیداد پرسش مهمی مطرح کرد با این مضمون که چگونه می‌توان در فرایند گذار از جمهوری اسلامی، میان اجرای عدالت و ضرورت همراه کردن بخشی از نیروهای نظامی توازن برقرار کرد؟  
- [نقش هنر در واکسینه کردن جامعه برابر تکرار فجایع؛آتنا دائمی: عدالت انتقالی راهی به سوی التیام جمعی است ](https://justidad.com/%d9%86%d9%82%d8%b4-%d9%87%d9%86%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d9%88%d8%a7%da%a9%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%87-%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9%d9%87/): در دنیایی که عدالت گاه یا شاید بیشتر مواقع به فراموشی سپرده می‌شود، صدای کسانی که تجربه زیسته از بی‌عدالتی دارند، اهمیتی دوچندان می‌یابد. آتنا دائمی، فعال حقوق بشر با تجربه زیسته در زندان‌های جمهوری اسلامی، در تاریخ ۸ سپتامبر سال گذشته در حاشیه نمایش فیلم «هفت روز» در جشنواره فیلم تورنتو، دیدگاه‌های عمیقی درباره عدالت انتقالی مطرح کرد.  
- [تکلیف فساد گسترده  اقتصادی در چارچوب عدالت انتقالی ایران چه خواهد بود؟  ](https://justidad.com/%d8%aa%da%a9%d9%84%db%8c%d9%81-%d9%81%d8%b3%d8%a7%d8%af-%da%af%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%af%d9%87-%d8%af%d8%b1-%da%86%d8%a7%d8%b1%da%86%d9%88%d8%a8-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82/): از اختلاس‌های کلان در صندوق ذخیره فرهنگیان گرفته تا فساد گسترده در صندوق‌های بازنشستگی، از رانت‌خواری در واردات خودرو تا پرونده‌های متعدد فساد توسط وابستگان حکومت و افراد وابسته به نهادهای نظامی و حتی خود این نهاد و همچنین از پولشویی گسترده در سیستم بانکی و خروج بخش‌های زیادی از منابع عمومی از کشور، همگی تنها بخشی از تصویر بزرگ فساد سیستماتیک در ایران است.  
- [ده رویکرد ضد عدالت انتقالی در جامعه ایران  ](https://justidad.com/%d8%af%d9%87-%d8%b1%d9%88%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af-%d8%b6%d8%af-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/): از زمان آغاز به کار صفحه جاستیداد، تلاش کرده‌ایم رصد مستمری از رویکردها و نگرش‌های مرتبط با عدالت انتقالی در ایران داشته باشیم. در این مسیر، با مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها روبرو شده‌ایم؛ برخی در راستای تقویت و پیشبرد عدالت انتقالی و برخی در تقابل با آن. از میان نظرها، کامنت‌ها و اظهارنظرهای مختلفی که در این مدت رصد و جمع‌آوری کرده‌ایم، ده رویکرد را شناسایی کرده‌ایم که به باور ما، بیش از آنکه به پیشبرد عدالت انتقالی کمک کنند، مانعی در برابر آن هستند و نیازمند بازنگری و اصلاح‌اند. در ادامه، این رویکردها را معرفی و بررسی می‌کنیم. 
- [چرا بايد فيلم «من هنوز اينجا هستم» را ببينم؟ روايتى از حقيقت‌جویی وتلاش براى اجراى عدالت انتقالى ](https://justidad.com/%d9%81%d9%8a%d9%84%d9%85-%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%86%d9%88%d8%b2-%d8%a7%d9%8a%d9%86%d8%ac%d8%a7-%d9%87%d8%b3%d8%aa%d9%85/): عدالت انتقالی، فرایندی است برای التیام زخم‌های جمعی که بر پنج پایه استوار است – پایه‌هایی که اونیسی در زندگی خود هر یک را به شکلی ملموس تجربه می‌کند؛ «حقیقت‌یابی» برای افشای سرنوشت ناپدیدشدگان قهری، «اجرای عدالت» از طریق تلاش برای محاکمهٔ عاملان جنایات دولتی، «جبران خسارت» برای حمایت مادی و معنوی از بازماندگان، «تضمین تکرار نشدن» با اصلاح ساختارهای سرکوبگر، و رکن به «خاطرسپاری» برای زنده نگه‌داشتن نام قربانیان.
- [اصل ثابت پاسخكو کردن «پرویز ثابتی»ها در عدالت انتقالی ](https://justidad.com/%d9%be%d8%a7%d8%b3%d8%ae%da%af%d9%88-%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%86-%d9%be%d8%b1%d9%88%db%8c%d8%b2-%d8%ab%d8%a7%d8%a8%d8%aa%db%8c%d9%87%d8%a7/): نقض حقوق بشر چپ، و راست و بالا و پایین ندارد! 
- [شش چالش پيش روى عدالت انتقالى براى ايران در دوران گذار ](https://justidad.com/%d8%b4%d8%b4-%da%86%d8%a7%d9%84%d8%b4-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%d9%89-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86/): همانطور که در پست‌های پیشین جاستیداد اشاره شده، عدالت انتقالی مجموعه‌ای از اركان، فرايند و مکانیسم‌ها است که پس از پایان حکومت‌های استبدادی  یا در گیری‌های خشونت بار به منظور رسیدگی به جرائم و جنایت‌های گذشته حكومت، و ایجاد پايه‌های مستحكم برای دموکراسی و حاکمیت قانون و در نهایت جلوگیری از تکرار جرایم و جنایت‌ها و نقض حقوق بشر به کار گرفته می شود.
- [عدالت انتقالى؛ از حقيقت‌جويى و دادخواهى تا ریشه‌یابی استبداد در ایران ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%d9%89%d8%9b%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%af-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/):  
- [شش عنصر عدالت انتقالی برای ایران از نگاه رامین جهانبگلو ](https://justidad.com/%d8%b4%d8%b4-%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/):  
- [ضرورت نگاه عمیق‌ به مفهوم قربانی نقض حقوق بشر در مسیر دادخواهی ](https://justidad.com/%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%aa-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%870%d8%b9%d9%85%db%8c%d9%82-%d8%a8%d9%87-%d9%82%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c/): دادخواهی، به عنوان یکی از ارکان اساسی عدالت انتقالی، نیازمند درکی عمیق و چندبعدی از مفهوم «قربانی» است. این درک برای تمام افراد خواهان ایجاد تغییر پایدار در جامعه ایران ضروری است. یعنی فراتر رفتن از تصورهای ساده‌انگارانه و توجه به پیچیدگی‌های مفهومی دادخواهی که می‌تواند مسیر دستیابی به عدالت واقعی را هموارتر سازد.  
- [نگاهی به تیزر حامیان آقای پهلوی؛ عدالت انتقالی ابزار دادخواهی یا کسب قدرت؟ ](https://justidad.com/%d8%aa%db%8c%d8%b2%d8%b1-%d8%ad%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%a2%d9%82%d8%a7%db%8c-%d9%be%d9%87%d9%84%d9%88%db%8c/): عدالت انتقالی ابزار دادخواهی یا کسب قدرت؟  
- [آپوریای عدالت در رویارویی با  قتل جلادان ](https://justidad.com/%d9%85%d9%82%db%8c%d8%b3%d9%87-%d8%b1%d8%a7%d8%b2%db%8c%d9%86%db%8c/): امروز علی رازینی و محمد مقیسه در ساختمان دیوان عالی جمهوری اسلامی کشته شدند. دو چهره‌ای که نقش مستقیم در کشتار ۶۷ داشتند و در دهه‌های بعد نیز به عنوان قاضی، مسئول صدور احکام سنگین برای فعالان سیاسی، مدنی، روزنامه‌نگاران، هنرمندان و.... بودند.  
- [عدالت انتقالی برای ایران به سبک برزیلی یا آرژانتینی؟ ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%b2%db%8c%d9%84%db%8c-%db%8c%d8%a7-%d8%a2%d8%b1%da%98%d8%a7%d9%86%d8%aa%db%8c%d9%86%db%8c%d8%9f/): در مسیر گذار به دموکراسی، جامعه ایران با چالش‌هایی روبروست که یکی از مهم‌ترین آنها چگونگی مواجهه با میراث نقض حقوق بشر در دوران حکومت‌های استبدادی است. عدالت انتقالی، مفهوم و چهارچوبی است که به این چالش می‌پردازد و راهکارهایی برای حرکت به سوی یک جامعه دموکراتیک و عادلانه ارائه می‌دهد. 
- [درس‌هایی از عدالت انتقالی در کنیا برای ایران فردا ](https://justidad.com/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%da%a9%d9%86%db%8c%d8%a7/): باید از امروز آماده شویم 
- [تجربه دادخواهی پرواز ۷۵۲؛ راهنمایی برای روزهای گذار](https://justidad.com/%d8%aa%d8%ac%d8%b1%d8%a8%d9%87-%d8%af%d8%a7%d8%af%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%87%db%8c-%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%a7%d8%b2-%db%b7%db%b5%db%b2-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7/): این روزها که پنج سال از سرنگونی هواپیمای اوکراینی می‌گذرد، شاید بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم به بازخوانی عمیق‌تر این پرونده و درس‌هایی که برای آینده عدالت در ایران دارد. آنچه در پیچ و خم این پرونده می‌بینیم، تصویری است از ساختاری که  به طورسیستماتیک حقیقت را پنهان می‌کند - از مخفی کردن محل استقرار سامانه موشکی از سیستم پدافند هوایی ارتش گرفته تا پاک کردن صحنه با بولدوزر و دستکاری وسایل الکترونیکی قربانیان.
- [شش چالش عینی عدالت انتقالی برای ایران از نگاه حامد اسماعیلیون  ](https://justidad.com/%d8%b4%d8%b4-%da%86%d8%a7%d9%84%d8%b4-%d8%b9%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7/): حامد اسماعیلیون در تاریخ ۸ سپتامبر، در حاشیه نمایش فیلم «هفت روز» در جشنواره فیلم تورنتو و در رویدادی در دانشگاه تورنتو، نکات مهمی درباره عدالت انتقالی در ایران مطرح کرد. اهمیت این صحبت‌ها از آنجا ناشی می‌شود که اسماعیلیون خود از خانواده‌های دادخواه است و همسر و فرزندش را در جریان ساقط شدن هواپیمای اوکراینی توسط موشک‌های سپاه از دست داده است. علاوه بر این، او از چهره‌هایی است که اعلام کرده موضوع عدالت انتقالی برای ایران از اولویت‌هایش است و با بخش قابل توجهی از جریان دادخواهی در ایران توانسته ارتباط برقرار کند.  
- [چهار درس دیگر از افغانستان برای عدالت انتقالی در ایران](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a7%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af/): دکتر هما سعید، نویسنده و پژوهشگر حوزه حقوق بشر، حقوق زنان و متخصص سازوکارهای عدالت‌خواهی در دوران پس از جنگ و منازعه، در گفتگویی در اوت ۲۰۲۴ با رادیو زمانه به تحلیل موضوع عدالت انتقالی در افغانستان پرداخته است. این یادداشت به بررسی مهم‌ترین نکات مطرح‌شده در آن گفت‌وگو و درس‌های آن‌ برای عدالت انتقالی در ایران می‌پردازد. 
- [مبارزه با فراموشی؛ تأملی بر گفتگوی ایران وایر با پرستو فروهر](https://justidad.com/%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d8%b2%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d9%81%d8%b1%d8%a7%d9%85%d9%88%d8%b4%db%8c/): همانطور که پیشتر هم نوشته‌ایم، ایران دیر یا زود در موقعیتی قرار خواهد گرفت که باید به طور جدی وارد فرایند عدالت انتقالی شود. در این مسیر، رسانه‌ها می‌توانند و باید نقش تعیین‌کننده‌ای در گفتمان‌سازی و تبیین چارچوب‌های نظری و عملی عدالت انتقالی داشته باشند. هر سندی برای عدالت انتقالی در ایران هم باید نقش روزنامه‌نگاران را به روشنی تعریف کند؛ نقش‌هایی که به نظر می‌رسد رسانه‌ای مانند ایران وایر به آنها توجه دارد. 
- [آواز زنان](https://justidad.com/%d8%a2%d9%88%d8%a7%d8%b2-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86/): جرم‌انگاری حق آواز، نمونه‌ای آشکار از تبعیض جنسیتی و نقض سیستماتیک حقوق زنان در ایران است که زندگی بسیاری از آن‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.از قمرالملوک وزیری تا خواننده‌های زیرزمینی رپ مثل جاستینا، و از اجرای خیابانی زارا اسماعیلی تا کنسرت فرضی پرستو احمدی، مبارزه برای حق زنان در هنر موسیقی همچنان ادامه دارد.با اجرای سازوکارهای عدالت انتقالی از طریق کشف و ثبت حقیقت این مبارزه‌ها، اصلاح قوانین تبعیض‌آمیز، حمایت از آموزش و اشتغال زنان در حوزه موسیقی، آموزش جامعه درباره برابری جنسیتی و به خاطر سپاری این تجربه‌های تاریخی می‌تواند به تضمین تکرار نشدن نقض حقوق زنان، هم در عرصه هنر و هم در سایر عرصه‌های اجتماعی بیانجامد.
- [عدالت انتقالی همه‌شمول](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%87%d9%85%d9%87-%d8%b4%d9%85%d9%88%d9%84/): ‌
- [درس‌هایی از پیتر تاچل برای فعالان حقوق جامعه ال‌جی‌بی‌تی‌کیو‌پلاس؛                                                              مبارزه با نفرت پراکنی و جبران بی‌عدالتی‌ها بر پایه عدالت انتقالی](https://justidad.com/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%be%db%8c%d8%aa%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%da%86%d9%84-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%db%8c%db%8c%d8%b1/): تاریخ جنبش ال‌جی‌بی‌تی‌کیو‌پلاس در دنیا و دستاوردهای آن بر شانه‌های تمامی کنشگران ناشناس و شناخته شده‌ای ایستاده است که به اشکال گوناگون برای برابری و مطالبه حقوق این جامعه فعالیت کرده‌اند. از این بین، پیتر تاچل (تتچل)، کنشگر حقوق بشر بریتانیایی از ابزارها و سازوکارهای حقوق بشری به ویژه در راستای اهداف عدالت انتقالی برای تحقق برابری حقوق افراد این جامعه استفاده کرده‌است. هرچند دامنه فعالیت‌های تاچل تنها محدود به حقوق جامعه ال‌جی‌بی‌تی‌کیوپلاس نیست، اما عمدتاً به‌واسطه این تلاش‌ها شناخته می‌شود.
- [اولین پرونده‌سازی در جمهوری اسلامی                                   به خاطر حمایت از عدالت انتقالی؛                                                                       چرخش معنی‌دار از ضرورت گذار به مدیریت آن](https://justidad.com/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d9%be%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%af%d9%87%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ac%d9%85%d9%87%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%ae/): پرونده‌سازی تازه علیه احمدرضا حائری، زندانی سیاسی محبوس در زندان قزلحصار، توجه‌ها را به موضوعی جلب کرده که این روزها بیش از پیش در فضای عمومی ایران مطرح می‌شود یعنی به عدالت انتقالی. حائری که از اردیبهشت ۱۴۰۲ در حال گذراندن محکومیت شش سال و سه ماه حبس خود است، ۱۹ آذر در نامه‌ای که در صفحه اینستاگرامش منتشر شد، با اشاره به سقوط اسد در سوریه نوشت: «اتکا به اعلامیه جهانی حقوق بشر و تعهد به عدالت انتقالی، تنها راه گذار به دموکراسی است.» تنها یک روز پس از انتشار این نامه، او از سوی مأموران حفاظت اطلاعات زندان مورد بازجویی قرار گرفت. به نظر می‌رسد او نخستین زندانی سیاسی در ایران است که تنها به علت حمایت از عدالت انتقالی با پرونده‌سازی مواجه شده است.
- [از سوریه امروز تا قانون اساسی ایران فردا](https://justidad.com/%d8%a7%d8%b2-%d8%b3%d9%88%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%a7%d9%85%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%aa%d8%a7-%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%86-%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%81%d8%b1%d8%af/): آزادی زندانیان از صیدنایا، زندانی که سازمان عفو بین‌الملل آن را «کشتارگاه انسانی» نامیده، نمادی برای پایان دوران حکومت بشار اسد در سوریه است. تصاویر خروج زندانیان از سلول‌های تاریک این زندان مخوف که گفته می‌شود بیش از ۳۰ هزار نفر در آن جان باخته‌اند، یادآور لحظه‌هایی تاریخی مشابهی در گذر از دیکتاتوری‌هاست. اما اگر واقع بین باشیم؛ این تنها آغاز راهی دشوار برای تحقق عدالت انتقالی در سوریه و رسیدگی به همه نقض حقوق گذشته و شاید مهمتر از همه اینها، جلوگیری از تکرارشان در آینده است.
- [سرنخ‌های عدالت انتقالی                                               مسئولیت ما در هدایت خشم جامعه به سوی حقیقت و عدالت ](https://justidad.com/%d8%b3%d8%b1%d9%86%d8%ae%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%85%d8%b3%d8%a6%d9%88%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%85%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d9%87%d8%af/): دیکتاتور تنهایی که مارکز در رمان «پاییز پدرسالار» به تصویر می‌کشد، با هر فرمانش خشم مردم را عمیق‌تر می‌سازد و آن‌ها را از خودش دورتر می‌کند؛ خشمی که دیر یا زود به مرحله انفجار می‌رسد. این تصویر آشنا را در ایران امروز هم می‌توان دید، جایی که حکومت با سرکوب معترضان، تحمیل فشارهای اقتصادی و انواع و اقسام محدودیت، در حال تولید خشمی روز افزون و عمیق در جامعه است. اگرچه حکومت در دو سال گذشته با سیطره امنیتی خود مانع از بروز خیابانی و عمومی این خشم شده، اما این خشم به شکل زیرزمینی در جریان است و به محض یافتن روزنه‌ای به رو خواهد آمد و…
- [چشم‌انداز عدالت انتقالی برای جامعه‌ افراد دارای معلولیت ](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d9%81%d8%b1%d8%a7%d8%af-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%b9%d9%84%d9%88%d9%84%db%8c/): نزدیک به نیم‌ قرن است که افراد دارای معلولیت در ایران از ابتدایی‌ترین حقوق خود، از جمله موارد مندرج در کنوانسیون جهانی حقوق افراد دارای معلولیت (مصوب ۲۰۰۶) محروم مانده‌اند. از حق دسترس‌پذیر بودن معابر و وسایل حمل و نقل عمومی گرفته تا حق اشتغال، مسکن، ازدواج، زندگی مستقل، دسترسی به دارو و وسایل بهداشتی و توانبخشی، امنیت، و استقلال فردی. اجرا نشدن قانون داخلیِ حمایت از حقوق معلولان (۱۳۹۶)، فقدان ضمانت اجرایی برای این قانون، حذف این قانون از ردیف بودجه‌های سالانه و نیز بی‌اعتنایی به مفاد کنوانسیون جهانی و ملاحظات کمیته‌ کنوانسیون در مورد قوانین داخلی، از جمله دلایلِ نقضِ مداوم و سیستماتیک حقوق افراد دارای معلولیت است.  
- [عدالت انتقالی؛ ضرورتی برای نجات ایران](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%86%d8%ac%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/): پنج رکن اصلی عدالت انتقالی می‌تواند به جامعه ایران کمک کند تا از استبداد به سوی یک نظام دموکراتیک مبتنی بر حاکمیت قانون و حقوق بشر حرکت کند.مشارکت گسترده گروه‌های مختلف در این فرآیندها، مشروعیت عدالت انتقالی را تقویت کرده و نقش چشمگیری در ارتقای انسجام اجتماعی و ایجاد صلح پایدار در جامعه ایفا می‌کند.
- [پایان دوگانه ویرانگر مرکزگرایی-جدایی‌طلبی با عدالت انتقالی](https://justidad.com/%d9%be%d8%a7%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%af%d9%88%da%af%d8%a7%d9%86%d9%87-%d9%88%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86%da%af%d8%b1-%d9%85%d8%b1%da%a9%d8%b2%da%af%d8%b1%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%ac%d8%af%d8%a7%db%8c%db%8c/): وقتی صحبت از موانع ذهنی اجرای عدالت انتقالی در ایران می‌شود، احتمالاً ذهن بسیاری از ما به این سمت می‌رود که تنها نگرش‌های متمایل به انتقام‌گرایی یا بخشش کور و مواردی از این دست، موانع ذهنی اصلی هستند. واقعیت ماجرا اما کمی پیچیده‌تر است؛ به این معنا که نگرش و گفتمان‌هایی وجود دارد که به اشکال دیگر می‌توانند مانع جاری شدن عدالت انتقالی باشند.
- [عدالت انتقالی چگونه می‌تواند منع خشونت علیه زنان را تضمین کند؟](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%da%86%da%af%d9%88%d9%86%d9%87-%d9%85%db%8c%d8%aa%d9%88%d8%a7%d9%86%d8%af-%d9%85%d9%86%d8%b9-%d8%ae%d8%b4%d9%88%d9%86%d8%aa/): به مناسبت روز جهانی منع هرگونه خشونت علیه زنان
- [به مناسبت سال روز سرکوب جوانرود در ۱۴۰۱؛           عدالت انتقالی علیه نظام مرکز-پیرامون](https://justidad.com/%d8%a8%d9%87-%d9%85%d9%86%d8%a7%d8%b3%d8%a8%d8%aa-%d8%b3%d8%a7%d9%84-%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%b3%d8%b1%da%a9%d9%88%d8%a8-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%86%d8%b1%d9%88%d8%af-%d8%af%d8%b1-%db%b1%db%b4%db%b0%db%b1/): جوانرود در پاییز و زمستان ۱۴۰۱ و در جریان خیزش زن، زندگی، آزادی در اعتراض به کشته شدن ژینا امینی، صحنه یکی از خشونت‌بارترین سرکوب‌های اعتراض‌ها در ایران بود. استفاده از سلاح‌های سنگین نظامی از جمله دوشکا علیه معترضان غیرمسلح، نشان از عمق خشونت اعمال شده علیه شهروندان معترض داشت. رسانه‌های خارج از کشور از کشته شدن دست‌کم هشت شهروند از جمله یک کودک، زخمی شدن بیش از ۸۰ نفر و بازداشت ۸۹ نفر شامل ۲۶ کودک خبر دادند. این در حالی است که جلوگیری از رسیدگی پزشکی به مجروحان، سرکوب شدید رسانه‌ای، محدودیت دسترسی به اینترنت و فشار بر خانواده‌های کشته‌شدگان برای سکوت، نشان می‌دهد که این آمارها احتمالاً تنها بخشی از واقعیت سرکوب خونین در جوانرود است. گزارش مشترک کمپین حقوق بشر در ایران و شبکه حقوق بشر کردستان، همراه با روایت شاهدان عینی، از جمله در گفتگو با فرزاد صیفی‌کاران در رادیو زمانه، جزئیات بیشتری از ابعاد این سرکوب خشونت‌بار را مستند کرده‌اند.اگر  عدالت انتقالی، به عنوان مجموعه سازکارهایی برای رسیدگی به نقض گسترده حقوق بشر و تضمین تکرار نشدن آن در آینده تعریف کنیم این فرایند باید برخاسته از واقعیت‌های تاریخی و تجربه زیسته گروه‌های مختلف در مناطق مختلف ایران باشد. این تجربه‌ها که در طول دهه‌ها شکل گرفته‌اند، نشان از الگوهای تکرارشونده نقض حقوق بشر دارند که بخش جدایی‌ناپذیر هر گونه فرایند عدالت‌خواهی در ایران آینده خواهند بود.سرکوب جوانرود نمونه‌ای گویا از این الگوهاست که نه تنها به دلیل شدت سرکوب، که به خاطر نمایش آشکار خشونت ساختاری با سلطه نظام مرکز-پیرامون، می‌تواند نمادی باشد از ضرورت پرداختن به تبعیض‌های تاریخی در چارچوب عدالت انتقالی.
- [عدالت انتقالی، نقطه پایانی بر تراژدی سرکوب کودکان و نوجوانان در ایران](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%86%d9%82%d8%b7%d9%87-%d9%be%d8%a7%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%aa%d8%b1%d8%a7%da%98%d8%af%db%8c-%d8%b3%d8%b1/): تصور کنید دنیایی که در آن هر کودک، بدون ترس از خشونت و تهدید، بتواند در محیطی امن و حمایت‌گرانه رشد کند. این همان دنیایی است که عدالت انتقالی می‌تواند برای کودکان و نوجوانان کشور ما به ارمغان بیاورد. اما چگونه می‌توانیم در ایران این رویا را به واقعیت تبدیل کنیم؟
- [قتل‌های زنجیره‌ای؛ آغاز و پایان عدالت انتقالی در جمهوری اسلامی](https://justidad.com/%d9%82%d8%aa%d9%84%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%ac%db%8c%d8%b1%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a2%d8%ba%d8%a7%d8%b2-%d9%88-%d9%be%d8%a7%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa/): پرونده موسوم به «قتل‌های زنجیره‌ای» یکی از پیچیده‌ترین موضوعات تاریخ معاصر ایران به‌حساب می‌آید. «جاستیداد» در این پست و به مناسبت سالگرد این سلسله جنایت‌ حکومتی به تحلیل آن‌ از منظر ارکان عدالت انتقالی (حقیقت، عدالت، جبران خسارت، به‌خاطرسپاری و تضمین تکرار نشدن) می‌پردازد.قتل‌های زنجیره‌ای به طور کلی به سلسله‌ای از جنایت‌ها علیه شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی منتقد و مخالف جمهوری اسلامی گفته می‌شود. این جنایت‌ها براساس منابع متعدد از جمله اعتراف‌های عاملان آن به دستور و بعضا بنابر فتوای دینی مقام‌های بلندپایه نظام و توسط کارمندان وزارت اطلاعات در دهه شصت و هفتاد شمسی اتفاق افتادند. قربانیان این جنایت‌ها شامل شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی،‌ هنری و حتی کودکان بودند که عموما به طرز فجیعی کشته یا ناپدید شدند.قتل‌های زنجیره‌ای با آشکار شدن به قتل رسیدن دو مخالف سیاسی جمهوری اسلامی، یعنی پروانه اسکندری و همسرش داریوش فروهر و افرادی مانند محمد مختاری، محمد جعفرپوینده و معصومه مصدق توسط نیروهای وابسه به وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی و در راس آنها سعید امامی شناخته می‌شود. شواهد اما نشان می‌دهد که این جنایت‌ها به طور سازمان یافته و از سال‌ها پیش از این قتل‎ها آغاز شده بودند. در لیست بلند قربانیان یا اهداف آنچه که بعدها نیروهای دخیل در این پرونده‌ها «حذف فیزیکی» نامیدند، موارد متعددی از ابتدای انقلاب ۵۷ دیده می‌شود. یکی از این قتل‌ها که به نظر بسیاری آغاز قتل‌های هدفمند بوده ، مرگ ناگهانی مظفر بقایی، فعال سیاسی و از بنیانگذاران جبهه ملی در سال ۱۳۶۶ در زندان است.فارغ از همه تنوع روایت‌های تاریخی، قتل‌های زنجیره‌ای یک تفاوت اساسی با نمونه‌های مشابه نقض حقوق بشر و سرکوب مخالفان در سال‌های حیات جمهوری اسلامی دارد. در سال ۱۳۷۷، محمد خاتمی، رئیس وقت دولت، زیر فشار افکار عمومی که به همت روزنامه‌های نوپای جریان دوم خرداد تغذیه می‌شدند، دستور تشکیل کمیته‌ای برای یافتن حقایق مرتبط با این قتل‌ها و برخورد با آمران و عاملان آن‌ها را صادر کرد.در نهایت، این فشارها با روزنامه‌نگاری مسئولانه رسانه‌هایی مانند روزنامه سلام و روزنامه‌نگارانی چون اکبر گنجی و عمادالدین باقی، موجب روشن شدن بنیان سیستماتیک این جنایت‌ها و اطاعت عاملان آن‌ها از دستورهای مقام‌های بلندپایه نظام شد. این مسئله نکته‌ای کلیدی در فرآیند رسیدگی به این پرونده و آگاه‌سازی جامعه به‌حساب می‌آمد. روزنامه‌نگاری مسئولانه عملا خلاف تلاش تریبون‌های نزدیک به رهبری نظام جمهوری اسلامی و شخص آیت الله خامنه‌ای که تلاش داشتند که آمران و عاملان این جنایت‌ها را عوامل خودسر، گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی یا وابسته به سرویس‌های اطلاعاتی دیگر کشورها معرفی کنند، روایت حقیقی را به اطلاع جامعه رساندند.اما آیا رسیدگی به قتل‌های زنجیره‌ای در برابر آزمون ارکان عدالت انتقالی موفق بوده است؟ اگرچه تلاش‌هایی برای روشن‌شدن حقیقت انجام شد اما از نقطه‌ای به بعد کمیته منصوب دولت برای رسیدگی به مساله، یافتن حقیقت را قربانی سیاست حفظ مصالح نظام کردند. به همین دلیل، نقش آمران و عاملان اصلی همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است. علاوه بر این، دادگاه رسیدگی به این پرونده‌ها که دو سال پس از آشکارسازی آن‌ها شروع به کار کرد، ابهام‌های زیادی به‌جای گذاشته است. هیچ یک از جلسه‌های این دادگاه‌ به صورت علنی برگزار نشد. حتی خانواده قربانیان و وکلای آن‌ها امکان شرکت در جلسه‌ها را نداشتند. از طرف دیگر، اتفاق‌های بعدی مانند انتشار فیلم بازجویی از متهمان این پرونده‌ها نشان داد که آنها زیر شکنجه مجبور به اعتراف شده‌اند. این اعتراف‌ها عموما به‌گونه‌ای بودند که حقایق نسبت به آمران اصلی این جنایت‌ها پنهان شود و عوامل اصلی در امان بمانند.به طور طبیعی و با این رویکرد به حقیقت و عدالت، اجرای ارکانی مانند جبران خسارت، به‌خاطرسپاری و تضمین تکرار نشدن، با چالش جدی مواجه شدند. اگرچه اکنون هر ساله رویدادهایی برای یادمان این جنایت‌ها برگزار می‌شود اما عموم آن‌ها نه از طرف جمهوری اسلامی که از سوی خانواده قربانیان یا رسانه‌های آزاد است. حتی جمهوری اسلامی در سال‌های گذشته با رفتارهایی که با خانواده فروهر و دیگر قربانیان داشته نشان داده که تحمل برگزاری بزرگداشت‌های مربوط به قربانیان را ندارد و ترجیح می‌دهد که خاطره قتل‌ها از یاد برود.
- [برای ماه منیر مولایی، مادر کیان پیر فلک؛                  روشن نگه داشتن دادخواهی در تاریک‌ترین لحظه‌ها](https://justidad.com/%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%87-%d9%85%d9%86%db%8c%d8%b1-%d9%85%d9%88%d9%84%d8%a7%db%8c%db%8c-%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1-%da%a9%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%be%db%8c%d8%b1-%d9%81%d9%84%da%a9-%d8%b1/): دو سال پیش در ۲۵ آبان ماه ۱۴۰۱ و در اوج اعتراض‌های جنبش زن، زندگی، آزادی، گلوله‌های مأموران حکومت در ایذه جان کیان پیرفلک، کودک ۹ساله را گرفت و پرده از ماهیت سرکوب بی‌رحمانه‌ای برداشت که در آن کودکان قربانی طمع بی‌پایان حکومت دینی به ماندن بر اریکه قدرت بود. از دل این ستم، صدایی برای عدالت‌خواهی برخاست که به یکی از نمادهای دادخواهی تبدیل شد: زینب(ماه منیر) مولایی راد؛ مادر کیان.بر اساس آنچه ماه از ماه منیر می‌دانیم او نشان داده چگونه می‌توان در سخت‌ترین شرایط، حقیقت را زنده نگه داشت و مسیر دادخواهی را هموار کرد. الگوی رفتاری ماه منیر در مستندسازی، روایتگری و پایداری در مسیر عدالت‌خواهی، برای #عدالت_انتقالی در ایران درس‌های مهمی دارد و به همین دلیل یادداشت سالگرد کشته شدن کیان را به او اختصاص دادیم.ماه منیر معلم و دبیر گرافیک بود، پس از پنج سال خدمت در آموزش و پرورش، ناگهان خودش را در مرکز طوفانی یافت که زندگی‌اش را دگرگون کرد. همان گلوله‌هایی که کیان را از او گرفت، همسرش میثم پیرفلک را نیز روانه کما کرد. در این شرایط دشوار، ماه منیر نه تنها باید با درد جانکاه از دست دادن فرزند کنار می‌آمد که باید از حقیقت نیز محافظت می‌کرد. او حتی از ترس ربوده شدن پیکر کیان، جنازه فرزندش را در خانه نگه داشت؛ این تصمیم خیلی سخت نشان ‌داد که او هم شجاعت دارد و هم می‌داند در چه شرایطی ایستاده.شجاعت ماه منیر در مواجهه و به عبارت دقیق تر مقابله با روایت رسمی حکومت هم الهام‌بخش بسیاری شد. او حتی زمانی که زیر فشار مجبور به اعتراف تلویزیونی شد، از حقیقت عقب‌نشینی نکرد. صدای لرزان اما مصمم او در اعتراف اجباری، همچنان بر روایت اصلی پافشاری می‌کرد: «پلیس به سمت خودروی ما شلیک کرد.»یک ویژگی برجسته ماه منیر، نگاه انسانی او حتی در اوج درد و رنج است. وقتی مجاهد کورکور را متهم به قتل فرزندش معرفی کردند، او با دفاع از حقوق انسانی مجاهد و همدردی با مادرش نشان داد که دادخواهی‌اش نه از سر کینه که برای رسیدن به حقیقت و عدالت است.ماه منیر از هنر و فرهنگ هم برای دادخواهی بهره گرفت. شعرهایش صدای اعتراض شد و حضور مؤثرش در رسانه‌های اجتماعی، روایت دادخواهی‌اش را جهانی کرد. او حتی توانست سالگرد تولد کیان را به رویدادی جهانی تبدیل کند و نشان دهد چطور می‌شود صدای عدالت‌خواهی را به گوش جهانیان رساند.محدودیت‌ها و فشارهای گوناگون- از منع کار تا حبس خانگی پس از مراسم دهمین سالگرد تولد کیان هم نتوانست عزمش را سست کند. حتی کشته شدن پسرعمویش، پویا مولایی راد در روز تولد کیان، که به نظر می‌رسید تلاشی برای خاموش کردن صدای این خانواده بود، نتوانست او را از دادخواهی منحرف کند.امروز ماه منیر مولایی راد نه تنها به نماد نسل جدیدی از مادران دادخواه تبدیل شده که الگویی برای مستندسازی جنایت‌ها، حفظ حقیقت و پیگیری عدالت است. روش‌های او در مقابله با روایت‌های رسمی، حفظ و انتشار اسناد، و تبدیل دادخواهی فردی به جنبش جمعی، می‌تواند راهنمای عمل برای خیلی از ما در دوران گذار به عدالت باشد. او با ترکیبی از شجاعت، هوشمندی، انسانیت و پایداری، نشان داده که می‌توان حتی در تاریک‌ترین لحظه‌ها، مسیر تحقق عدالت را روشن نگه داشت.
- [چگونه با «انجمن»ها در دادخواهی قوی‌تر می‌شویم؟       با نگاهی به تشکیل انجمن خانواده‌های آبان۹۸](https://justidad.com/%d8%a7%d9%86%d8%ac%d9%85%d9%86%d9%87%d8%a7_%d8%af%d8%b1_%d8%af%d8%a7%d8%af%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%87%db%8c_%d9%82%d9%88%db%8c%d8%aa%d8%b1_%d9%85%db%8c%d8%b4%d9%88%db%8c%d9%85/): «ضربه‌ای که نکشد ما را قوی‌تر می‌کند»؛ این جمله معروف فردریش نیچه را شاید بتوان درباره تاریخ سرکوب و دادخواهی در ایران معاصر به کار بست. سرکوب‌های حکومتی اگرچه همواره به جنبش‌های دموکراسی‌خواهی و حقوق بشری آسیب زده، اما در مواردی، از دل همین آسیب‌ها، تحولاتی در شیوه مقاومت و دادخواهی سر برآورده. تجربه تلخ اعدام‌های دهه شصت تا کشتار آبان ۹۸ و ساقط کردن هواپیمای اوکراینی، هر کدام به شکلی به تکامل تدریجی جنبش دادخواهی کمک کرده‌اند.در این میان، آبان ۹۸ از جهاتی یک نقطه عطف در تاریخ سرکوب در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ است. قطع گسترده اینترنت و ایجاد خاموشی خبری، فضایی برای سرکوب بی‌سابقه معترضان فراهم کرد که هنوز باعث پنهان ماندن بخش عظیمی از حقیقت این سرکوب خونین شده. مثلا هنوز آمار دقیقی از تعداد کشته‌شدگان این سرکوب خونین در دست نیست. برآوردها تا ۱۵۰۰ نفر (بر اساس گزارش رویترز) متغیر است؛ این تفاوت چشمگیر در آمار نشان می‌دهد که از منظر عدالت انتقالی و بر اساس رکن حقیقت، هنوز ناگفته‌های بسیاری درباره این سرکوب وجود دارد که باید گفته شوند.
- [چطور رویکرد حساس نسبت به کودکان را در ساز‌و‌کار عدالت انتقالی به کار ببریم؟](https://justidad.com/%d8%b1%d9%88%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af-%d8%ad%d8%b3%d8%a7%d8%b3-%d9%86%d8%b3%d8%a8%d8%aa-%d8%a8%d9%87-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9%d8%a7%d9%86/): این یادداشت، از سلسله مطالب جاستیداد با تمرکز بر عدالت انتقالی و کودکان است. در این مطلب یک قدم جلوتر بر می‌داریم و به این می‌پردازیم که عدالت انتقالی با محوریت کودکان را چطور در عمل پیاده‌سازی کنیم. رعایت حقوق کودکان از جمله حق بر شنیده شدن با احترام به اصل رعایت مصالح عالیه کودکان ایجاب می‌کند تا آن‌ها نقش محوری در سازوکارهای عدالت انتقالی ایفا کنند. این نقش باید با در نظر گرفتن رویکرد حساس به کودکان باشد تا در مسیر نقش آفرینی، آسیب مضاعفی نبینند. رعایت موارد زیر می‌تواند اتخاذ چنین رویکردی را در سازوکارهای عدالت انتقالی تضمین کند:‌

## برگه‌ها
- [6. عدالت](https://justidad.com/%d9%be%db%8c%d8%b4%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/6-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/)
- [5. حقیقت](https://justidad.com/%d9%be%db%8c%d8%b4%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/5-%d8%ad%d9%82%db%8c%d9%82%d8%aa/): UN General Assembly, International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance, adopted 20 December 2006, entered into force 23 December 2010, UN Doc. A/RES/61/177, https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-convention-protection-all-persons-enforced
- [4. الگوهای نقض جدی حقوق بشر در ایران](https://justidad.com/%d9%be%db%8c%d8%b4%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/4-%d8%a7%d9%84%da%af%d9%88%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%86%d9%82%d8%b6-%d8%ac%d8%af%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%d8%b4%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/):  
- [3. عدالت انتقالی: چارچوب مفهومی](https://justidad.com/%d9%be%db%8c%d8%b4%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/3-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%da%86%d8%a7%d8%b1%da%86%d9%88%d8%a8-%d9%85%d9%81%d9%87%d9%88%d9%85%db%8c/):  
- [2. روش کار و قدردانی](https://justidad.com/%d9%be%db%8c%d8%b4%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/2-%d8%b1%d9%88%d8%b4-%da%a9%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%82%d8%af%d8%b1%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c/): پیشنویس این راهنما نتیجه فرایندی آموزشی و مشارکتی است که با تلاش گروهی از دانشجویان و مدرسان دوره آموزشی عدالت انتقالی که در سال ۲۰۲۴ میلادی با همکاری دانشگاه سنت آنا ایتالیا برگزار شد، آغاز شد. در این دوره بیش از ۸۰۰ نفر از فعالان مدنی و حقوق‌دان از داخل و خارج ایران حضور داشتند. این استقبال گسترده نشان‌دهنده نیاز عمیق جامعه ایران به گفت‌وشنود درباره مبانی و سازوکارهای عدالت انتقالی است. همچنین، این استقبال، ضرورت تلاش جمعی برای فراتر رفتن از مباحث انتزاعی و هم‌اندیشی و آماده‌سازی در مسیر عدالت انتقالی را برجسته کرد.پس از برگزاری این دوره، گروهی از مدرسان با مشارکت 160 نفر از دانشجویان، نسخه‌ ابتدایی این راهنما را به ابتکار خود و به طور مستقل از دانشگاه تهیه کردند. این نسخه سپس توسط رها بحرینی، وکیل حقوق بشر و از مدرسان اصلی دوره، مورد بازبینی قرار گرفت تا با افزودن بخش‌ها و محتوای جدید، و با هدف تطبیق با قوانین و استانداردهای بین‌المللی، بازتاب تجربه‌های جهانی در حوزه عدالت انتقالی و توجه به الگوهای رایج نقض حقوق بشر در ایران، به شکل پیش‌نویس کنونی درآید.پیش‌نویس تهیه‌شده سپس در اختیار پلتفرم جاستیداد، یک پلتفرم تخصصی، مستقل و غیرحزبی در حوزه عدالت انتقالی، قرار گرفت تا فرایندی برای جمع‌آوری بازخورد طراحی و اجرا کند. این اقدام بر پایه این اصل اساسی انجام شد که فراهم‌سازی زمینه مشارکت و تعامل با همه دغدغه‌مندان عدالت، به‌ویژه آسیب‎دیدگان، دادخواهان و گروه‌های حامی آن‌ها، شرط ضروری برای پیشرفت و اثربخشی چنین ابتکاراتی است و روش تدوین اسناد مرتبط با عدالت انتقالی باید بازتاب‌دهنده همان اصولی باشد که برای آینده‌ جامعه ایران آرزو می‌کنیم: مشارکت، تکثرگرایی و شفافیت.جاستیداد در مرحله نخست تلاش کرد تا با اتکا به حلقه‌های ارتباطی موجود، با طیفی از دادخواهان، کنشگران و پژوهشگران تماس گرفته و بازخوردهای اولیه را گردآوری کند. به‌علاوه، گروهی 50 نفره از دانشجویان دوره آموزشی عدالت انتقالی که علاقه‌مند به همکاری در تکمیل پیش‌نویس راهنما بودند، آموزش‌هایی دریافت کردند که آن‌ها را با محتوای پیش‌نویس آشنا ساخت و توانمندشان کرد تا پیش‌نویس را در حلقه‌های ارتباطی خود به بحث بگذارند، بازخوردهای جمعی گردآوری‌شده را مستندسازی کنند و در مسیر بهبود و تکمیل راهنما به کار گیرند.با این حال، با توجه به محدودیت‌های دسترسی و ظرفیت نیروی انسانی، و با در نظر گرفتن مزایای انتشار عمومی و گسترش هرچه بیشتر دامنه بحث، پلتفرم جاستیداد این پیش‌نویس را برای انتشار عمومی آماده کرده و آن را همراه با یک فراخوان عمومی برای ارائه بازخورد و مشارکت فعال بر روی وب‌سایت خود منتشر کرده است. جزئیات نحوه ارائه بازخورد، آمادگی کامل برای اعمال اصلاحات، و همچنین امکان انتشار عمومی بازخوردها (با رضایت بازخورددهندگان)، در بخش «راهنمای بازخورد» وب‌سایت توضیح داده شده است.لازم به ذکر است که با توجه به زمان‌بر بودن فرایند تدوین کامل تمامی فصل‌های پیش‌نویس، پلتفرم جاستیداد تصمیم گرفت بخش‌های آماده‌شده تا این مرحله (مقدمه، روش کار، چارچوب مفهومی، رکن حقیقت‌ و رکن عدالت) را منتشر کند تا هم‌زمان امکان دریافت بازخورد و مشارکت عمومی فراهم شود و فرایند تکمیل فصل‌های بعدی نیز با بهره‌گیری از این مشارکت پیش برود.پلتفرم «جاستیداد» با سپاس و قدردانی ویژه از رها بحرینی، قدردان دلسوزی و تعهد مثال‌زدنی ایشان است که نقش محوری در غنی‌سازی تخصصی این پیش‌نویس، متناسب‌سازی آن با قوانین و استاندارد بین‌المللی، و ارتقای کیفیت محتوایی و ساختار آن ایفا کردند.همچنین از اساتید برجسته ایرانی که دو دوره آموزشی عدالت انتقالی را تدریس کرده و با همکاری جمعی از فارغ‌التحصیلان، پیش‌نویس اولیه این راهنما را تدوین و در جلسات آنلاین بازخوردهای ارزنده‌ای ارائه دادند، صمیمانه سپاسگزاریم. از ۱۶۰ فارغ‌التحصیل دوره‌های آموزشی عدالت انتقالی دانشگاه سنت‌آنا نیز که با دلسوزی و تعهد، نقش مؤثری در ارائه بازخورد و ترویج این پیش‌نویس برای گردآوری نظرات ایفا کرده‌اند، قدردانی می‌کنیم. در پایان، از همراهی ارزشمند اساتید گرامی دانشگاه سنت‌آنا ایتالیا که با آموزش‌های تخصصی و بین‌المللی خود مسیر این فرآیند را تکمیل کردند، سپاسگزاریم.همچنین پلتفرم جاستیداد قدردان تلاش‌های ارزشمند تیم بسیار کوچک اجرایی این فعالیت است که داوطلبانه با نظم، تعهد و دقت، مسئولیت کل فرآیند ارتباط با دانشجویان، برنامه‌ریزی آموزشی برای آماده‌سازی آنان جهت دریافت بازخورد از حلقه‌های ارتباطی، و هماهنگی‌های لازم برای جمع‌آوری و مستندسازی این بازخوردها را به‌عهده داشتند. نقش این تیم در تسهیل ارتباط میان گروه‌های مختلف و تضمین کیفیت فرآیند مشورتی، در پیشبرد هرچه دقیق‌تر و جامع‌تر این پیش‌نویس، نقشی کلیدی بوده است.همچنین جاستیداد مراتب قدردانی خود را از دادخواهان عزیز که با صبوری و دقت، متن پیش‌نویس را مطالعه کرده و بازخوردهای ارزشمند خود را ارائه می‌دهند، اعلام می‌دارد؛ و از کنشگران و متخصصان در رشته‌های گوناگون که با حوصله و دانش تخصصی خود در حال بازبینی دقیق محتوای پیش‌نویس هستند، صمیمانه سپاسگزاری می‌کند.
- [1. مقدمه](https://justidad.com/%d9%be%db%8c%d8%b4%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3-%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/1-%d9%85%d9%82%d8%af%d9%85%d9%87/):  
- [Lost Password](https://justidad.com/lost-password/)
- [My Account](https://justidad.com/my-account/)
- [Login](https://justidad.com/login/)
- [Registration](https://justidad.com/registration/)
- [](https://justidad.com/reset-password/)
- [Dashboard](https://justidad.com/dashboard/)
- [بخاطر سپاری](https://justidad.com/%d8%a8%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%b1-%d8%b3%d9%be%d8%a7%d8%b1%db%8c/)
- [تضمین عدم تکرار](https://justidad.com/%d8%aa%d8%b6%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%b9%d8%af%d9%85-%d8%aa%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%b1/)
- [جبران خسارت](https://justidad.com/%d8%ac%d8%a8%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d8%b3%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%aa/)
- [حقیقت](https://justidad.com/%d8%ad%d9%82%db%8c%d9%82%d8%aa/)
- [عدالت](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/)
- [عدالت انتقالی](https://justidad.com/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/)
- [راهنمای عدالت انتقالی](https://justidad.com/%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/)
- [اجتماع عدالت انتقالی](https://justidad.com/%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/)
- [ایران و عدالت انتقالی](https://justidad.com/%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/)
- [تجربه های جهانی](https://justidad.com/%d8%aa%d8%ac%d8%b1%d8%a8%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d9%86%db%8c/)
- [منابع برای مطالعه](https://justidad.com/%d9%85%d9%86%d8%a7%d8%a8%d8%b9-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%87/)
- [درباره ما](https://justidad.com/%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d9%85%d8%a7/): جاستیداد -برگرفته از «جاستیتیا» ایزدبانوی عدالت در زبان لاتین و ریشه واژه Justice، و «داد» در زبان فارسی- پلتفرمی است برای آشنایی عمیق‌تر با عدالت انتقالی و گام‌های عملی آن در ایران.
- [تماس با ما](https://justidad.com/%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b3-%d8%a8%d8%a7-%d9%85%d8%a7/): تماس با ما
- [نوشته ها](https://justidad.com/%d9%86%d9%88%d8%b4%d8%aa%d9%87-%d9%87%d8%a7/)
- [صفحه اصلی](https://justidad.com/): مطالعه کنید

## دوره ها
- [دوره خودآموز جاستیداد](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/): دوره «اصول عدالت انتقالی» در زمستان ۱۴۰۲ در پنج جلسه آنلاین و دوره «عدالت انتقالی در عمل: چالش‌ها، تجربه‌ها و درس‌ها» در بهار ۱۴۰۳ طی پنج جلسه آنلاین توسط دانشگاه سنت‌آنا ایتالیا برگزار شد. با توجه به اینکه مطالب این دوره‌ها به صورت عمومی در دسترس است، وب‌سایت جاستیداد تصمیم گرفته است تا درسنامه‌های این دوره مهم آموزشی را با شما عزیزان به اشتراک بگذارد تا اگر فرصت نکردید در این دوره‌ها به صورت آنلاین شرکت کنید، فرصت مطالعه محتویات آموزشی را از دست ندهید. دوره آنلاین جاستیداد، دوره‌ای برای مطالعه و بررسی مفهوم عدالت انتقالی است.

## درس ها
- [درسنامه دهم: تعمیق در فرآیندهای عدالت انتقالی مربوط به ایران: ایجاد و استفاده از یک جدول شخصی‌سازی شده](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%af%d9%87%d9%85-%d8%aa%d8%b9%d9%85%db%8c%d9%82-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d8%b1%d8%a2%db%8c%d9%86%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7/):  در درسنامه نهم به صورت فهرست‌وار به بررسی نقش بازیگران مختلف در زیرمجموعه هر رکن (عدالت، حقیقت، جبران خسارت، به‌خاطر‌سپاری و تضمین عدم تکرار) قبل و بعد از گذار پرداختیم. ما همین‌طور به‌ طور مختصر به چالش‌های جدید عدالت انتقالی مانند اثرات مخربی که جا‌به‌جایی اجباری، تغییرات زیست‌محیطی و بیماری‌های همه‌گیر بر جوامع به طور گسترده دارد، پرداختیم. این درسنامه در دو بخش تنظیم شده است. در بخش اول به توضیح چارچوب حقوقی بین‌المللی که زیربنای پیشگیری از نقض‌های جدی حقوق بشر و همین‌طور دامنه، تعاریف، ابزار، قابلیت اجرا و ابزارهای اجرایی برای برقراری عدالت انتقالی در رابطه با این نقض‌ها پرداختیم.  این بخش بر سه شکل از نقض حقوق بشر از نظر حقوق بین‌الملل تمرکز داشت: محرومیت خودسرانه از زندگی، شکنجه و سایر رفتارهای ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز و تبعیض و سرانجام آزار و اذیت نظام‌مند.  بخش دوم را به شناسایی فرآیندهای عدالت انتقالی و اینکه چگونه می‌توانند به این اَشکال از نقض جدی حقوق بشر بپردازد اختصاص خواهیم داد. ما به این مساله می‌پردازیم که این حقوق چگونه به شکل گسترده، نظام‌مند و جدی در طول چند دهه گذشته در ایران مورد نقض قرار گرفته‌اند.
- [درسنامه نهم: مسیریابی بازیگران عدالت انتقالی و نقش آنها](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%86%d9%87%d9%85-%d9%85%d8%b3%db%8c%d8%b1%db%8c%d8%a7%d8%a8%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%db%8c%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7/): در درسنامه هشتم به بررسی فرآیندهای مختلف عدالت انتقالی پرداختیم. در این درسنامه، به طور مختصر چالش‌های جدید عدالت انتقالی را مرور می‌کنیم مانند اثرات مخربی که جا به جایی اجباری،تغییرات زیست‌محیطی و بیماری‌های همه‌گیر بر جوامع به طور گسترده دارد.
- [درسنامه هشتم: طرح‌ریزی عدالت انتقالی: مسیریابی فرایندهای پیچیده و چندبُعدی عدالت انتقالی](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%87%d8%b4%d8%aa%d9%85-%d8%b7%d8%b1%d8%ad%d8%b1%db%8c%d8%b2%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/):  درسنامه هشتم: طرح‌ریزی عدالت انتقالی: مسیریابی فرایندهای پیچیده و چندبُعدی عدالت انتقالی
- [درسنامه هفتم: رویکردهای همه‌شمول به عدالت انتقالی: افراد دارای معلولیت، جنسیت، کودکان](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%87%d9%81%d8%aa%d9%85-%d8%b1%d9%88%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%87%d9%85%d9%87%d8%b4%d9%85%d9%88%d9%84-%d8%a8%d9%87-%d8%b9/): فرایندهای عدالت انتقالی به عنوان ساز و کار حیاتی برای جوامعی عمل می‌کنند که از دوران منازعات یا حکومت استبدادی بیرون آمده‌اند، و هدف آنها، پرداختن به موارد نقض حقوق بشر در گذشته، دستیابی به آشتی، و هموار کردن راه برای صلح پایدار و حکومت دموکراتیک است. این مرور کلی، خلاصه‌ای از رویکردهای همه‌شمول را در ارتباط با افراد دارای معلولیت، از نگاه جنسیت، با تمرکزی خاص بر زنان، و نیز در ارتباط با نیازهای خاص کودکان ارائه می‌کند. بخش‌های مقدماتی برای هر گروه خاص، بر عناصرِ «چه کسی»، «چه چیزی» و «چگونه» تمرکز می‌کند زیرا این مباحث به رویکردهای عدالت انتقالی به این گروه‌های خاص مربوط می‌شود.
- [درسنامه ششم: پنج مطالعه موردی عدالت انتقالی](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b4%d8%b4%d9%85-%d9%be%d9%86%d8%ac-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%87-%d9%85%d9%88%d8%b1%d8%af%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa/): فرآیندهای عدالت انتقالی به عنوان ساز و کار حیاتی برای جوامعی عمل می‌کنند که از دوران منازعات یا حکومت استبدادی بیرون آمده‌اند، و هدف آنها، رسیدگی به موارد نقض حقوق بشر در گذشته، دستیابی به آشتی، و هموار کردن راه برای صلح پایدار و حکومت دموکراتیک است. این بررسی اجمالی به پنج مطالعه موردی متمایز - تونس، تیمور شرقی، لیبی، کلمبیا و آفریقای جنوبی – می‌پردازد که هریک، از پیچیدگی‌ها و چالش‌هایی که در تلاش‌های خود برای عدالت انتقالی با آنها روبرو شده‌اند، دیدگاهی منحصر به فرد ارائه می‌کنند. بررسی این موارد، درس‌های ارزشمندی می‌دهد و نیروهای پیچیده‌ی فرآیندهای عدالت انتقالی و ضرورت برنامه‌ریزی دقیق، همه‌شمولی، و یکپارچگی در حرکت در مسیر آشتی پایدار و انتقال دموکراتیک را نشان می‌دهد.
- [درسنامه پنجم: سناریوی فرضی در مورد عدالت انتقالی-نقش‌آفرینی (Role Play)](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%be%d9%86%d8%ac%d9%85-%d9%be%d9%86%d8%ac-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%87-%d9%85%d9%88%d8%b1%d8%af%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86/): کشور نارنجی واقع در قاره ایکس  در سال ۱۹۵۶ از استعمار کشور آبی  در آمد و به استقلال رسید. بین سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۸۹، کشور نارنجی صحنه‌ کودتاهای متعدد بود. از ۱۹۸۹ وارد دوره‌ای از دیکتاتوری نظامی به رهبری  فردی به نام تاروک شد که تا سال ۲۰۱۹ ادامه پیدا کرد. این دوره همراه با نقض گسترده‌ حقوق بشر، شکنجه، آزار و اذیت اقلیت‌های جنسی و جنسیتی، مذهبی و قومی،  نسل‌کشی قومی ، فساد و بحران اقتصادی بود. بنا بر گزارش‌ها، در طی این دوره ۳۰۰ هزار تا ۴۰۰ هزار نفر کشته شدند.
- [درسنامه چهارم: اصل تضمین تکرار نشدن](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1%d9%85-%d8%a7%d8%b5%d9%84-%d8%b6%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%aa-%d8%b9%d8%af%d9%85-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%da%af%d8%b4%d8%aa-%d8%a8%d9%87-%da%af/): حق جبران خسارت شامل ضمانت عدم تکرار نیز می‌شود. با این حال طبق قوانین بین‌المللی حقوق بشر، دولت‌ها موظفند تمام اقدامات لازم را اعم از قانون‌گذاری برای احترام، حمایت و تضمین حقوق بشر اتخاذ کنند. این شامل تعهد دولت‌ها به اتخاذ تمام اقدامات لازم برای جلوگیری از تکرار این جنایت‌های گذشته است. این اقدامات دارای ویژگی ساختاری هستند تا دلایل اصلی را که اجازه وقوع این جنایت‌ها را داده‌اند، هدف قرار دهند. این اقدامات آینده‌نگر هستند و هم برای قوانین حقوق بشر و هم برای فرآیندهای عدالت انتقالی ضروری هستند.
- [درسنامه سوم:  حقیقت ](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b3%d9%88%d9%85-%d8%ad%d9%82%db%8c%d9%82%d8%aa/):  در درسنامه دوم با مفهوم عدالت در رویه‌ عدالت انتقالی آشنا شدیم. در این درسنامه خواندیم که چطور معنای عدالت از مفهومی که تنها و به شکلی مشخص با محاکمه‌ کیفری پیوند خورده، به مفهومی گسترده که نه تنها شامل مجازات خاطیان جنایات می‌شود، بلکه شامل آشکار کردن حقیقت برای افراد و جامعه، به رسمیت شناختن قربانیان و فراهم کردن جبران خسارت برای افراد، گروه‌ها و جامعه‌ای که هدف آسیب بوده‌، به خاطرسپاری جنایت‌های رخ داده و تضمین عدم تکرار خطاهای گذشته می‌شود. در واقع آموختیم که عدالت بدون تضمین این عناصر در تمامی خود برقرار نمی‌شود و تنها با رویکردی همه‌جانبه به عدالت است که می‌توان انتظار داشت اهداف عدالت انتقالی از جمله برقراری آشتی، التیام قربانیان، حکومت قانون و تضمین عدم تکرار یک گذشته‌ پرخطا، برآورده شود. 
- [درسنامه دوم: عدالت](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%85-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/):  در درسنامه اول با مفهوم عدالت انتقالی آشنا شدیم. یاد گرفتیم عدالت انتقالی چیست، چه هدفی را دنبال می‌کند، و چه تاثیری بر جوامع دارد. در این باره بحث کردیم که چرا جامعه باید با گذشته‌ خود روبرو شود و این رویارویی چه ویژگی‌هایی دارد.  ما همچنین یاد گرفتیم که کدام رویدادهای تاریخی بر مفهوم عدالت انتقالی تاثیرگذار بوده‌اند و چطور به آن جهت داده‌اند. سپس جلوتر رفتیم و راجع به مبنای هنجاری عدالت انتقالی صحبت کردیم، و اینکه کدام اسناد بین‌المللی آن را تبیین می‌کند. سپس راجع به بازیگران عدالت انتقالی صحبت کردیم و اینکه چه موضوعاتی در مورد عدالت انتقالی هنوز در حال مباحثه و مداقه هستند.
- [درسنامه اول: عدالت انتقالی؛ مبنای فلسفی، تاریخی و هنجاری](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%85%d8%a8%d9%86%d8%a7%db%8c-%d9%81%d9%84%d8%b3%d9%81%db%8c%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c-%d9%88-%d9%87%d9%86/): عدالت انتقالی رشته‌ای نسبتا نوین در تلاقی چندین حوزه است که از دل ضرورت‌های تاریخی و تجربه‌های عملی مواجهه با گذشته در جوامع مختلف سر برآورد. این رشته بنا بر تاریخ کوتاه خود، سر و کار داشتن با سوالات اساسی و بنیادین در مورد جامعه، تغییر مداوم پارادایم‌های سیاسی در نظام جهانی و هم‌چنین نظر به تفاوت جوامع مختلف در پرداختن به آن، ابعاد گسترده‌ای دارد و اشکال گوناگونی به خود می‌گیرد. علاوه بر این، عدالت انتقالی چه به عنوان یک رشته‌ نظری و چه به عنوان رویه‌ا‌ی عملی، همواره در حال بازبینی خود است؛ این ویژگی خودانتقادی به پویایی بیشتر این رشته، و گسترده‌تر شدن مباحث مطرح شده در آن دامن زده است.

## موضوع‌ها
- [سوالات درسنامه دهم](https://justidad.com/topics/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%af%d9%87%d9%85/)

## آزمون‌ها
- [سوالات درسنامه پنجم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%be%d9%86%d8%ac%d9%85-%d9%be%d9%86%d8%ac-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%87-%d9%85%d9%88%d8%b1%d8%af%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%be%d9%86%d8%ac%d9%85/)
- [سوالات درسنامه دهم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%af%d9%87%d9%85-%d8%aa%d8%b9%d9%85%db%8c%d9%82-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d8%b1%d8%a2%db%8c%d9%86%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%af%d9%87%d9%85/)
- [سوالات درسنامه نهم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%86%d9%87%d9%85-%d9%85%d8%b3%db%8c%d8%b1%db%8c%d8%a7%d8%a8%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%db%8c%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%86%d9%87%d9%85/)
- [سوالات درسنامه هشتم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%87%d8%b4%d8%aa%d9%85-%d8%b7%d8%b1%d8%ad%d8%b1%db%8c%d8%b2%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%87%d8%b4%d8%aa%d9%85/)
- [سوالات درسنامه هفتم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%87%d9%81%d8%aa%d9%85-%d8%b1%d9%88%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%87%d9%85%d9%87%d8%b4%d9%85%d9%88%d9%84-%d8%a8%d9%87-%d8%b9/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%87%d9%81%d8%aa%d9%85/)
- [سوالات درسنامه ششم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b4%d8%b4%d9%85-%d9%be%d9%86%d8%ac-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%87-%d9%85%d9%88%d8%b1%d8%af%db%8c-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b4%d8%b4%d9%85/)
- [سوالات درسنامه چهارم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1%d9%85-%d8%a7%d8%b5%d9%84-%d8%b6%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%aa-%d8%b9%d8%af%d9%85-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%da%af%d8%b4%d8%aa-%d8%a8%d9%87-%da%af/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1%d9%85/)
- [سوالات درسنامه سوم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b3%d9%88%d9%85-%d8%ad%d9%82%db%8c%d9%82%d8%aa/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b3%d9%88%d9%85/)
- [سوالات درسنامه اول](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%85%d8%a8%d9%86%d8%a7%db%8c-%d9%81%d9%84%d8%b3%d9%81%db%8c%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c-%d9%88-%d9%87%d9%86/quizzes/%d8%b9%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c-2/): دیدن نتایج
- [عناصر عدالت انتقالی](https://justidad.com/quizzes/%d8%b9%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/)
- [سوالات درسنامه دوم](https://justidad.com/courses/%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%af_-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa_%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84%db%8c/lessons/%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%85-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa/quizzes/%d8%b3%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%85/): دیدن نتایج