ابعاد کشتار فراتر از سربرنیتسا است
به دادخواهان گوش دهیم برای اجرای عدالت انتقالی و تکرار نشدن جنایت
دکتر پیام اخوان، دادستان پیشین سازمان ملل متحد، با تأکید بر اینکه جنایتها و کشتار اخیر معترضان در ایران مصداق روشن جنایت علیه بشریت است، میگوید ابعاد این جنایت حتی فراتر از کشتار سربرنیتسا است.
پیام اخوان، استاد حقوق بینالملل و دادستان پیشین دادگاههای بینالمللی در لاهه، در گفتگو با بیبی سی فارسی درباره امکان طرح اتهام جنایت علیه بشریت علیه مقامهای جمهوری اسلامی، توضیح میدهد که با توجه به گزارشهای موجود، از جمله گزارشهای گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، زمینه حقوقی این اتهام کاملاً فراهم است.
به گفته او، شورای حقوق بشر سازمان ملل پس از خیزش مهسا(ژینا) یک کمیسیون حقیقتیاب تشکیل داد و این کمیسیون به این نتیجه رسید که سرکوب معترضان در سال ۱۴۰۱ جنایت علیه بشریت محسوب میشود. اخوان تأکید میکند که شدت و ابعاد خشونتهای کنونی جمهوری اسلامی بهمراتب گستردهتر و شدیدتر از آن دوره است.
او با اشاره به ماده ۷ اساسنامه دادگاه کیفری بینالمللی توضیح میدهد که جنایت علیه بشریت به معنای یک حمله گسترده و سازمانیافته علیه جمعیت غیرنظامی است؛ حملهای که از طریق اقدامهایی مانند قتل، شکنجه، تجاوز جنسی و بازداشتهای غیرقانونی صورت میگیرد. اخوان میگوید هرچند به دلیل محدودیتهای شدید داخل ایران هنوز ابعاد دقیق این کشتارها روشن نیست، اما شواهد موجود نشان میدهد که دامنه خشونت بسیار وسیع است.
ابعاد کشتار فراتر از سربرنیتسا است
در مقایسهای هشداردهنده، او میگوید در پرونده سربرنیتسا حدود هشت هزار نفر طی نزدیک به بیست روز کشته شدند، در حالی که درباره ایران، گزارشهای نهادهای حقوق بشری از ارقامی فراتر از چند هزار نفر سخن میگویند و برخی برآوردها تعداد کشتهشدگان را بسیار بالاتر از آنچه رسانهها مطرح میکنند میدانند. اخوان که خود در زمان رسیدگی به پرونده سربرنیتسا دادستان سازمان ملل بوده است، میگوید ابعاد کشتار در جمهوری اسلامی امروز حتی میتواند از سربرنیتسا نیز فراتر باشد.
به گفته اخوان، مساله اصلی تنها محکوم کردن این جنایتها بهعنوان جنایت علیه بشریت نیست، بلکه رسیدگی به پرونده و مجازات عاملان و بهویژه آمران است که مسئولیت بالاتری دارند. او تأکید میکند که در شرایط کنونی، هرچند جلوگیری از ادامه کشتار باید اولویت فوری باشد، جمعآوری اسناد و شواهد برای محاکمههای آینده اهمیتی حیاتی دارد.
اخوان توضیح میدهد که یکی از ویژگیهای جنایت علیه بشریت این است که نقض حقوق بشر به سیاست دولت تبدیل میشود و به همین دلیل، محاکمه سران یک حکومت مستبد در کوتاهمدت ساده نیست. با این حال، او بر اساس تجربه خود در کشورهای مختلف میگوید شرایط سیاسی در نهایت تغییر میکند و مرتکبان پاسخگو میشوند.
به دادخواهان گوش دهیم برای اجرای عدالت انتقالی و تکرار نشدن جنایت
اخوان با تأکید بر اهمیت اجرای عدالت انتقالی و درس گرفتن از گذشته برای تکرار نشدن آینده میگوید که در حال حاضر باید به صدای خانوادههای دادخواه گوش داد؛ صدایی که در ایران سابقهای طولانی دارد، از اعدامهای پس از انقلاب تا مادران خاوران و مادران پارک لاله.
اخوان همچنین با اشاره به برگزاری جلسه اضطراری شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو میگوید یکی از مطالبههای فعالان حقوق بشر، ارجاع پرونده جمهوری اسلامی از طریق شورای امنیت به دادگاه کیفری بینالمللی است، هرچند به دلیل منافع سیاسی کشورهایی مانند چین و روسیه این مسیر با مانع روبهروست. او تأکید میکند که در آینده، در چارچوب دادگاههای مستقل یک ایران دموکراتیک، رسیدگی به این جنایتها اجتنابناپذیر خواهد بود و نادیده گرفتن آنها امکان ساختن آیندهای روشن را از بین میبرد.